Hz. Peygamber'in günlük sünnetleri: sabahtan geceye tam rehber.

Sünnet; Hz. Peygamber'in ﷺ söz, fiil ve onaylarının bütününüdür. Ancak onun hayatı yalnızca namaz ve oruçtan ibaret değildi. Uyku şeklinden yemek yeme adabına, selamlama biçiminden eve girişe kadar her anı bilinçli ve anlamlıydı. Bu bilinç, sıradan bir günü ibadete dönüştürmenin sırrıdır.

Sabah sünnetleri: günü doğru başlatmak

1. Dua ile uyanmak

Hz. Peygamber ﷺ uyandığında şu duayı okurdu:

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ

"El-hamdü lillâhillezî ahyânâ ba'de mâ emâtenâ ve ileyhi'n-nüşûr."
"Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah'a hamd olsun. Dönüş O'nadır." (Buhârî 6325)

2. Misvak kullanmak

Hz. Peygamber ﷺ uyandığında ve her abdest aldığında misvak kullanırdı. Buhârî 245'te belirtildiğine göre bu onun en düzenli uygulamalarından biriydi. Hz. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

"Ümmetimi zor duruma sokmasaydım her namazdan önce misvak kullanmalarını emrederdim." (Buhârî 887, Müslim 252)

3. Sabah namazını erken kılmak

Sabah namazını vaktinin başında, yani fecrin sökmesiyle birlikte kılmak özellikle teşvik edilmiştir. Hz. Peygamber ﷺ sabah namazını karanlıkta kılardı; kadınlar örtülerinden seçilemezdi (Buhârî 578). Sabah namazından sonra güneş doğana kadar camisinde oturur, zikirle meşgul olur; ardından iki rekât namaz kılardı (Müslim 672).

4. Sabah ve akşam zikirleri

Günün başında okunacak zikirler, Kur'an 59:23 ve çeşitli hadislerde belirtilmiştir. Bu zikirler arasında Âyetü'l-Kürsî, İhlâs, Felak, Nâs sûreleri ve çeşitli tesbih cümleleri yer alır. Hz. Peygamber ﷺ sabah şu duayı okurdu:

"Allâhümme bike asbahnâ ve bike emseynâ ve bike nahyâ ve bike nemûtu ve ileyke'l-masîr."
"Allah'ım! Seninle sabahladık, seninle akşamladık, seninle yaşarız ve seninle ölürüz. Dönüş de sanadır." (Tirmizî 3391)

Yemek ve içmek adabı

5. Besmele ile başlamak

Hz. Peygamber ﷺ yemeğe her zaman "Bismillâh" ile başlardı. Yemek başında bismele unutulursa şöyle denir:

"Bismillâhi evvelehû ve âhirehû." "Başında da sonunda da Allah'ın adıyla." (Ebû Dâvûd 3767, Tirmizî 1858)

6. Sağ el ile yemek

Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Sizden biri yediğinde sağıyla yesin, içtiğinde sağıyla içsin. Zira şeytan sol eliyle yer ve sol eliyle içer." (Sahîh-i Müslim 2020)

7. Önünden yemek

Ömer b. Ebî Seleme (ra) anlatıyor: "Küçük bir çocukken Hz. Peygamber'in ﷺ yanında yemek yerdim. Elim tabakta oraya buraya giderdi. Hz. Peygamber ﷺ bana şunu söyledi: 'Ey oğul, bismillah de, sağ elinle ye ve önünden ye!'" (Buhârî 5376)

8. Az yemek ve mideyi doldurmamak

Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "İnsanoğlu midesinden daha kötü bir kap doldurmamıştır. Bel kemiğini dik tutacak birkaç lokma yeter. Bunu aşmak zorundaysa midenin üçte birini yemeğe, üçte birini içeceğe, üçte birini nefese bıraksın." (Tirmizî 2380, İbn Mâce 3349)

9. Yemek sonrası dua

"El-hamdülillâhillezî et'amenî hâzâ ve razakânîhi min gayri havlin minnî ve lâ kuvveh."
"Bunu bana yediren ve güç ve kuvvetim olmaksızın rızk olarak veren Allah'a hamd olsun." (Ebû Dâvûd 4023, Tirmizî 3458)

Gün içi sünnetler

10. Selamlama

Selamlama, İslam'ın sosyal boyutunun özüdür. Hz. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

"Birbirinize selam vermeden cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe iman etmiş olamazsınız. Birbirinizi sevmenizi sağlayacak bir şeyi size haber vereyim mi? Aranızda selamı yayın." (Sahîh-i Müslim 54)

11. Eve girerken dua okumak

"Allâhümme innî es'elüke hayra'l-mevlici ve hayra'l-mahrecî, bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alâllâhi Rabbenâ tevekkelna."
"Allah'ım! Giriş ve çıkışımın hayırlı olmasını istiyorum. Bismillah ile girdik, bismillah ile çıktık. Rabbimize tevekkül ettik." (Ebû Dâvûd 5096)

12. Kaylule (öğle uykusu)

Hz. Peygamber ﷺ öğle vakti kısa bir uyku (kaylule) uyurdu. Bu uykunun gece ibadetine kuvvet verdiği hadis kaynaklarında belirtilmektedir:

"Gece namazı için kaylule yapın. Kaylule yapın, zira şeytanlar kaylule yapmaz." (İbn Mâce 1693; isnad tartışmalı olsa da uygulaması sabittir)

13. Sünnet namazlarını aksatmamak

Hz. Peygamber ﷺ özellikle sabah namazından önce kılınan iki rekâtlık sünneti hiçbir zaman bırakmazdı:

"Sabah namazının iki rekât sünneti, dünyadan ve içindekilerden daha hayırlıdır." (Sahîh-i Müslim 725)

Akşam ve yatsı sünnetleri

14. Akşam zikirlerini okumak

Güneş batımında sabah zikirlerinin akşam versiyonları okunur. Özellikle şu dua önemlidir:

"Allâhümme bike emseynâ ve bike asbahnâ ve bike nahyâ ve bike nemûtu ve ileyke'l-masîr."
"Allah'ım! Seninle akşamladık, seninle sabahladık, seninle yaşarız ve seninle ölürüz. Dönüş sanadır." (Tirmizî 3391)

15. Yatsıdan önce uyumamak

Hz. Peygamber ﷺ yatsı namazından önce uyumayı ve yatsıdan sonra gereksiz yere geç vakte kadar oturmayı hoş görmezdi (Buhârî 568). Bu uygulama hem bedeni hem de ibadeti korur.

16. Cuma gecesi (Perşembe akşamı) Kehf sûresini okumak

"Her kim Kehf sûresinin ilk on âyetini ezberleyip okursa Deccal'ın fitnesinden korunur." (Sahîh-i Müslim 809)

Uyku sünnetleri

17. Abdestli yatmak

Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Abdestli olarak yatağına girecek olursan sağ tarafına yat ve şunu de: 'Allâhümme innî eslemtü nefsî ileyk...'" (Buhârî 247)

18. Üç Kul sûrelerini okumak

Hz. Aişe'den (ra): "Hz. Peygamber ﷺ her gece yatağına girdiğinde iki avucunu birleştirip içlerine İhlâs, Felak ve Nâs sûrelerini okur, sonra avuçlarıyla başından, yüzünden ve vücudunun tamamından geçirebildiği yerden geçirirdi. Bunu üç kez yapardı." (Buhârî 5017)

19. Uyku duası

بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ أَمُوتُ وَأَحْيَا

"Bismike Allâhümme emûtü ve ahyâ."
"Allah'ım, Senin adınla ölür ve dirilirim." (Buhârî 6324)

20. Sağ yanına yatmak ve yüzüstü yatmaktan kaçınmak

Hz. Peygamber ﷺ sağ elini sağ yanağının altına koyar ve sağ yanına yatardı (Buhârî 247). Yüzüstü yatmak ise yasaklanmıştır:

"Hz. Peygamber ﷺ biri yüzüstü yatarken görmüş ve 'Allah'ın sevmediği bir yatış biçimidir bu' buyurmuştur." (Tirmizî 2768, Ebû Dâvûd 5040)

Sıkça sorulanlar

Hz. Peygamber sabahları ne yapardı?

Hz. Peygamber ﷺ sabahları uyandığında dua ederek uyanır, misvak kullanırdı (Buhârî 245). Ardından abdest alır, sabah namazını kılardı. Güneş doğduktan sonra bir süre Kur'an okur veya zikirle meşgul olurdu. Bazen kuşluk namazını da (duha) kılardı (Müslim 717).

Sünnet kaç türdür?

Sünnet fıkıh terminolojisinde genel olarak müekked (kuvvetli tavsiye edilen) ve gayri müekked (tavsiye edilen) olarak ikiye ayrılır. Bunların dışında Hz. Peygamber'in bir alışkanlık olarak yaptığı ama ibadete özgü olmayan davranışlar da "âdet sünneti" olarak ele alınır. Her tür faydalıdır; ancak müekked sünnetleri terk etmek kınanabilir.

Yemek yerken sünnetler nelerdir?

Hz. Peygamber ﷺ yemeğe besmele ile başlar (Buhârî 5376), sağ el kullanır, önünden yerdi. Yemekte israf etmez, tabağını temizler, yemek sonunda "el-hamdülillâh" derdi. Yemekten önce ve sonra el yıkamak da sünnettir.

Hz. Peygamber nasıl uyurdu?

Hz. Peygamber ﷺ sağ yanı üzerine yatardı, sağ elini sağ yanağının altına koyardı (Buhârî 247). Yatmadan önce abdestli olmaya özen gösterir ve uyku duasını okurdu (Müslim 2710). Yüzüstü yatmak yasaklanmıştır (Ebû Dâvûd 5040). Ayrıca yatmadan önce üç kez İhlâs, Felak ve Nâs sûrelerini okur, ellerini yüzüne ve vücuduna sürerdi (Buhârî 5017).