Hz. Musa (a.s.): Kuran'in en cok anlattigi peygamberin tam kissasi.

Kuran-i Kerim'de ismiyle anilan peygamberler arasinda Hz. Musa 136 kez zikredilerek en fazla anan peygamber olma ozelligini tasimaktadir. Bu rakam, onun kissasinin ne kadar kapsamli ve ibret dolu oldugunu tek basina gostermektedir. Hz. Musa'nin hayati; zorba bir yonetime karsi adalet mucadelesi, Allah'in dogrudan hitabi, mucize ve deneme donemlerini kapsar. Her Musluman'in bilmesi gereken bu kissayi, Kuran ayetleri ve sahih hadisler isiginda adim adim aktariyoruz.

Dogum ve Nil'e birakilma

Hz. Musa, Misir'da Israilogullarinin kole olarak yasadigi bir donemde dunya geldi. Firavun, bir kehanetle uyarilmistı: Israilogullarindan dogacak bir erkek cocuk onun saltanatina son verecekti. Bu nedenle Firavun, Israilogullarindan dogan her erkek cocugun oldurulmesi emrini vermisti.

Musa dogunca annesi onu sakladı. Ancak artık saklayamayacagini anlayinca Allah ona ilham etti:

"Musa'nin annesine 'Onu emzir; onun icin korktuğunda onu Nil'e birak, korkma ve uzulme; biz onu sana geri verecegiz ve onu peygamberlerden kilacagiz' diye vahyettik." (Kasas 28:7)

Annesi kucuk Musa'yi bir sandiga koyarak Nil'e birakti. Sandik Firavun'un sarayının kiyisina yanasildi ve saray hizmetkarları onu buldu. Firavun'un karisi onu cok sevdi ve kocasini "Bunu oldurmeyелим; belki bize faydali olur ya da onu evlat ediniriz" diyerek ikna etti (Kasas 28:9). Boylece kasp edecegi kisinin elinde buyuyecek olan peygamber, saray kucagında yetismeye basladi.

Musa'nin kiz kardesi gizlice takip etmis ve bir sut annesi onerisinde bulundu; bu sut anne Musa'nin oz annesiydi. Boylece Allah, hem annesiyle yeniden kavusturarak hem de sarayda buyuterek ikili bir mucize gerceklestirdi (Kasas 28:12-13).

Firavun'un sarayında buyumesi

Musa, donemin en guclu ve en zalim yoneticisinin sarayinda buyudu. Bu benzersiz bir ilahi planlama idi: Firavun'u tarihte en etkili sekilde cevap verecek kisi, onun kendi sarayinda yetisecekti. Sarayda aldigi egitim ve yetki, ilerleyen yıllarda Hz. Musa'nin Firavun'un karsisına ciktigında cesaret ve donanımı ile durmasini saglayacakti.

Misirliyi oldurme ve kacis

Musa buyuyunce Misir sokaklarinda bir gun iki adamın kavga ettigini gordu. Biri Israilogullarindan, digeri Misirlilardan biri olan bu kavgada Israiloglu yardim istedi. Musa araya girdi ve yumruk vurdu; ancak Misirli adam bu yumruktan oldu. Bu cinayet kasitsizdi, ancak Musa buyuk bir korku ve pismanlik hissetti:

"Rabbim! Nefisme zulmettin, beni bagisla dedi. Allah da onu bagisiladi; zira O, cok bagislayan ve cok merhametlidir." (Kasas 28:16)

Ertesi gun yine kavga eden ayni Israilogluyla karsılasti; bu kisi yeniden yardim istedi. Tam o sirada bir adam kosarak geldi ve "Ey Musa, seni tutuklamak istiyorlar, gidip kurtul" dedi. Musa Misir'dan kacmak zorunda kaldi (Kasas 28:20-21).

Medyen'de yeni hayat

Musa, Misir'dan kacar kacar Medyen bolgesine ulasti. Bir kuyunun basında suru suvaran iki kizi gordu. Onlara yardim etti ve golge altinda dinlenmeye cekilen Musa'ya Allah'a dua etti: "Rabbim, senden indirecek her hayre muhakkak muhtacim" (Kasas 28:24). Bu tevazu ve tevekkul dolu dua, Allah'in rahmetini cekti.

Iki kizdan biri, babasi Suayb (a.s.)'a Musa'yi anlatti. Suayb onu eve davet etti ve iki kizindan biriyle evlendirmek karsiliginda on yil yaninda calismasini ondi (Kasas 28:27-28). Musa Medyen'de yaklasilk on yil kaldi; bu sure onun ruhsal ve bedensel olgunlasma sureci oldu.

Yanan agac ve ilk vahiy

On yilin sonunda ailesine donmeye karar veren Musa, yolda bir ate sakinmayi gordu. Neml suresi bu anlati buyuk bir canlilikla aktarir:

"Musa ailesine: 'Ben bir ates gordüm; size oradan bir haber getireyim ya da ondan bir kor atesite alip gelebilirim ki isinasın' dedi." (Neml 27:7)

Ates yanına yaklasinca kutsal bir vadide bulundugu ve Allah'in sesi ile muhatap kildigi anlasıldi: "Ey Musa! Ben, evet, Ben Allah'im; benden baskasi yoktur ilah olarak. Bana ibadet et ve benim animı canlı tutmak icin namaz kil." (Taha 20:14). Boylece Hz. Musa peygamberligi kabul etti.

Allah ona iki mucize verdi: asasini yere birakmasi istendi; yilan oldu. Sonra asaya donustu. Elini koltugunun altina koymas; istendi; parlak beyaz ve kusursuz bir el olarak cikti (Neml 27:10-12). Bu iki mucize, Firavun'a karsı gidecegi zaman kullanacagi asil delillerdi.

Firavun'a dokuz ayet

Hz. Musa, kardesi Harun ile birlikte Firavun'a giderek mesajini iletti: "Israilogullarını serbest birak." Firavun ise reddetmekle kalmadı, buyuculerini cagirarak Musa'ya meydan okuttu. Ancak Musa'nin asasi buyuculerin asalarin yuttu ve buyuculer secde ederek iman etti.

Firavun ise direnmesini surdurdu. Bunun uzerine Allah bir bir musibetleri gonderdi: kan, kurbagalar, hasereler, bit, cercek, gibi dokuz farkli bela (ayet) Misir topragina indi (Neml 27:12). Her seferinde Firavun Musa'ya "Bu belayı kaldir, inanacagiz" dedi; ancak bela kalkinca sozunden dondu. Bu, zulumde israr eden ve nimetle degil musibetlerle uyarilmasini bekleyip yine ders almayan bir kalbin portresiydi.

Kizildeniz'in yarilmasi

Hz. Musa sonunda Israilogullarini Firavun'un zulmunden kurtarmak icin gecede gizlice Misir'dan cikardi. Firavun ertesi gun haberi alinca ordusuyla peslerine dusdu. Israilogullari deniz kenarina ulasinaca Firavun'un ordusu arkalarinda gorundu. Kuran bu gerilim anini usta bir anlatimla aktarir:

"Iki topluluk birbirini gordu. Musa'nin ashabı: 'Biz yakalandik' dedi. Musa dedi ki: 'Hayir, Rabbim benimle beraberdir; bana yol gosterecektir.'" (Suara 26:61-62)

Allah Musa'ya asasıyla denize vurmasini emretti. Deniz yarıldı; iki yanında dağlar gibi yukselen su duvarlari arasında kuru bir yol belirdi. Israilogullari gecti, ardindan Firavun'un ordusu girdi ve deniz kapandı. Firavun ve ordusu boguldu.

Firavun'un bogulmasi ve bedeninin korunmasi

Bogulmak uzere olan Firavun son anda "Iman ettim; Israilogullarının inandigi Allah'tan baskasi yoktur; ben de teslim olanlardanim" dedi. Ancak bu iman makbul degildi; olum anında yapilan iman artik kabul gormemektedir (Yunus 10:90). Bunun uzerine ilginc bir ayet geldi:

"Bugun seni bedenini kurtaracagız ki senden sonrakilere bir ayet (delil ve ibret) olasın." (Yunus 10:92)

Bu ayet, Firavun'un cesedinin korunacaginin Kuran'dan bildirisidir. Modern zamanlarda Misir'da mumyalanmis Firavun cesetleri bulunmus; bazi alimler bu mumyalanmis cesetlerden birinin Musa'nin Firavun'u oldugunu ileri surmustur. Allah'in bu ibret ifadesi, binlerce yil sonra bile guncelligini korumaktadir.

Tur Sinai'de 40 gece ve Tevrat

Misir'dan kurtulan Israilogullari coleye cikarildiktan sonra Hz. Musa Allah'in emriyle Tur Sinai (Sina Dagi) 'na cikarak 40 gece kaldi. Bu surede Allah'tan Tevrat levhalarini aldi. Levhalar, ilahi gosterge ve rehberligin yazi ile somutlasmisiydi.

Araf suresi 7:142-145, bu 40 geceyi ve levhalarin verilisini ayrintili olarak aktarir. Hz. Musa bu surede Rabbini gormeyi istedi; Allah ise daga bakmasini emretti, dag paramparça oldu ve Musa baygın dustu. Ayilinca sukranla secdeye kapandi. Bu kissa, Allah'in mutlak azametinin yaratilan bir varlıgın anlık bir tecellisini bile kaldıramayacagını ifade etmektedir.

Altin Buzagi fitnesi

Musa Tur'da 40 gece kalinca kavmi, Samiri adindaki birinin yonlendirmesiyle altin bir buzagi yaparak ona tapmaya basladi. Bu, imani en temel noktada ihlal eden bir sirk eylemiydi. Harun uyarmaya calisti; ancak kavim dinlemedi (Araf 7:148-152).

Musa donunce Tevrat levhalarini yere birakti ve buyuk bir üzuntu ile kardesi Harun'un omuzundan tutarak "Ne yaptılar bana ne?" diye sordu. Harun'un "Beni kuvvetsiz gorduler ve neredeyse beni olduruyorlardı" aciklamasi uzerine Musa Allah'a dua etti. Samiri ise uzaklastirildi. Altin Buzagi yakildı, ufalandı ve denize atıldi. Bu fitne, topluluklarin bile guclu bir din egitimi ve denetim ortami olmadan isyankâr bir yone kayabilecegini gostermektedir.

Hizir ile bulusma

Kehf suresi 18:60-82'de anlatılan bu kissa, derinlemesine bir ilim ve hikmet ogretisidir. Hz. Musa, iki denizin kavustuğu yere kadar yuruyecegini ve orada kendisinden daha alim olan birini bulacagini Rabbinden egrenince yola cikti. Hizir ile bulustugunda ona "Sana ogretilen ilimden bana da ogretesin" diye ricada bulundu (Kehf 18:66).

Hizir, sabretmesi ve her yaptıgi seyi sormaması kosluyla kabul etti. Uc olayta Musa sabredemedi ve sordu: Gemiye delik acmak, bir cocugu oldirmek, karsilıksız duvar ormek. Her olayda Hizir itiraz edenle karsi cikmadan nedeni anlatti; arkasindasının derin hikmeti vardi. Bu kissa, gorunusun arkasinda her zaman Allah bilgisinin varligini ve bizim her olayda hikmet gormemizin mumkun olmadigini ogretiyor.

Mirac'ta namaz sayisini indirmesi

Hz. Muhammed Mirac gecesinde Allah katinda elli vakit namaz emri aldi. Geri donderken Hz. Musa ile karsilasti. Musa soyle dedi: "Senden once gelen peygamberler hakkinda denemem oldu ve Israilogullarini denedim; senin ummetin bunu yuklenemez. Rabbine don ve indirim iste."

Hz. Muhammed her deferinde Allah'a dondu ve indirim istedi. Vakit sayisi 50'den 45'e, 40'a, 30'a, 20'ye, 10'a ve sonunda 5'e indi. Musa yine "Geri don ve indirim iste" dedi; ancak Hz. Muhammed "Artik haya ediyorum" dedi ve 5 vakitte kaldi. Bu kissa, Hz. Musa'nin Hz. Muhammed'in ummetine karsi olan merhametini ve bes vakit namazin belirlenmesindeki ilahi hikmeti gostermektedir.

Dersler ve yansimalar

Tevekkul: Nil'e birakilan bebek, annesinden ayrilan cocuk, yabanci bir ulkede yalniz kalan genc, deniz kenarina sıkısan peygamber; hepsinde Allah'in koruması mucize olarak tezahur etti. Tevekkul, hayatin en karanlık korintilerinde bile "Rabbim benimle beraberdir" diyebilmektir.

Zulme karsi adalet: Musa, tarihin en guclu devlet yapisi olan Misir imparatorluguna karsı tek basina durdu. Bu mucadele, Allah'in mustafarig bir kula mucize bagislayacagini ve zalime karsi hakkin mutlaka galip gelecegini ogretmektedir.

Sabir ve olgunlasma: Musa Medyen'de 10 yil bekledi; aci olaylar, hatalar ve pismanlık yaşadi. Bu donem, Allah'in peygamberi terbiye etme surecinin bir parcasiydi. Her insan hayatindaki zorluk donemlerinin arkasindan ilahi bir hikmet ve hazirlik olabilir.

Ilim tevazusu: Hz. Musa'nin Hizir'e "bana da ogretsene" demesi ve yolculuga cikması, bilginin kaynagının daima daha fazlasi oldugunu ve ogrenmeye olan açiklin peygamberlerin bile niteligi oldugunu gostermektedir.

Sik sorulan sorular

Hz. Musa neden Kuran'da en cok gecen peygamberdir?

Hz. Musa Kuran-i Kerim'de ismiyle 136 kez zikredilmistir. Bu durum, onun kissasinin bircok Kuran konusuyla derin baglari bulunmasindan kaynaklanir: tevhid mucadelesi, zulme karsi direnme, vahiy, muharrebiye, sabir, sinavlar ve teslimiyetin pek cok boyutu Musa'nin hayatinda gozlemlenir. Bunun yaninda Israilogullarinin kissasi, Allah'in nimetlerine karsi nankorlugun sonuclari ve peygamber sabrinin ornekleri Kuran'da Musa uzerinden verilir.

Kizildeniz nasil yarıldı ve bu mucize nasil gerceklesti?

Suara suresi 26:61-66'da bu mucize anlatilmaktadir. Musa ve Israilogullari Firavun'un ordusunun pesinde deniz kenarina ulasinca sahabe korkmaya basladi. Musa "Hayir, Rabbim benimle beraberdir, bana yol gosterecektir" dedi. Allah Musa'ya asasıyla denize vurmasini emretti; deniz yarıldı ve iki yaninda daglar gibi su duvarlari olustu. Israilogullari kurtulduktan sonra Firavun'un ordusu girince deniz kapandı ve onlar boguldu.

Hizir ile Musa'nin bulusmasi ne anlatiyor?

Kehf suresi 18:60-82'de anlatilan bu kissa, gizli hikmet ile zahiri bilgi arasindaki iliskiyi ele almaktadir. Hizir'in yaptigi uc is zahirde yanlis gorunuyordu ancak arkasinda derin sebepler yatiyordu. Bu kissa, Allah'in bilgisinin insan kavrayisini astigini, her seyin gorundugunun aksine anlaminın olabilecegini ve gercek ilmin kaynaginin Allah oldugunu ogretmektedir. Musa'nin sabrini kaybetmesi bile Kuran'da insanin dogasini anlamamiz icin bir ders olarak sunulmaktadir.

Altin Buzagi fitnesi ne idi ve nasil sonuclandi?

Hz. Musa Tur Sinai'de 40 gece kalinca kavmi, Samiri adindaki birinin yonlendirmesiyle altından bir buzagi yapip ona tapmaya basladi (Araf 7:148-152). Musa donunce buyuk bir uzuntu ile bu durumla yuzyuze geldi; Tevrat levhalarini yere birakti ve kardesi Harun'u tuttu. Samiri kovuldu ve Buzagi yakılıp suya atıldı. Ilahi af ise Musa'nin kavmi icin ettigi yakarisi ve Allah'in merhametiyle gerceklesti. Bu kissa, toplumun imani zorlu anlarda bile buyuk bir fitneye dusebildigini gostermektedir.

Musa Mirac'ta namaz konusmasinda ne rol oynadı?

Mirac gecesinde Hz. Muhammed Allah katinda gunluk 50 vakit namaz emrini aldi. Geri donderken Hz. Musa "Ummetin buna gucu yetmez, geri don ve indirim iste" dedi. Hz. Muhammed her seferinde geri donerek indirim istedi; Musa'nin tavsiyeleriyle vakit sayisi 50'den 5'e indi. Ancak Hz. Muhammed tekrar istemekten hayya dusunce 5 vakitte kaldi. Bu kissa, Musa'nin ummetine olan sevgi ve merhametini ve ilahi emrin asasamali olarak indirilmesindeki hikmeti gostermektedir.