İkindi namazı: Kur'ân'ın muhafaza emrettiği orta namaz.

İkindi namazı, beş vakit namazın üçüncüsü olup gün ışığının yavaş yavaş alçaldığı, çalışan kişinin günün yorgunluğunu hissetmeye başladığı, fakat akşam henüz olmadığı vakitte kılınır. İkindi, hem ismi hem yeri itibariyle ortadır: günün iki yarısının ortasında, sabah ile akşam arasında, dünya ile âhiret arasında müminin durup nefes aldığı, hesabını gözden geçirdiği vakittir. Bu kılavuz, ikindinin Kur'ân'daki yerini, vaktini, kılınışını ve faziletini Diyanet ve Hanefî mezhebi çizgisinde sunar.

Hızlı bilgiler

İkindi namazı, Kur'ân-ı Kerîm'in özel olarak vurguladığı bir namazdır. Bakara sûresinin 238. âyetinde Allah Teâlâ "Namazlara ve orta namaza devam edin" buyurmuş, müfessirlerin büyük çoğunluğu bu "orta namaz"ı ikindi namazı olarak tefsir etmiştir. Hz. Peygamber'in ﷺ Hendek savaşı günü ikindi namazını vaktinde kılamayınca "Onlar bizi orta namazdan, yani ikindi namazından alıkoydular" diye buyurması (Buhârî 2931; Müslim 627) bu yorumun en güçlü delillerinden biridir.

İkindi namazı 4 rekât sünnet ve 4 rekât farz olmak üzere toplam 8 rekâttır. Sünnet, sünnet-i gayri müekkededir; yani Hz. Peygamber'in ﷺ ara sıra terk ettiği bir sünnettir, fakat fazileti büyüktür. İkindiden sonra revâtib bir son sünnet yoktur. Kıraat, hem sünnette hem farzda gizli (sirran) yapılır.

İkindi vaktinin başlangıcı hakkında Hanefî ve cumhûr arasında ihtilâf vardır. Hanefî mezhebi, asıl gölge dışında bir cismin gölgesinin kendisinin iki katına ulaşmasıyla ikindi vaktinin başladığını söyler. Cumhûr (Şâfiî, Mâlikî, Hanbelî) ise gölgenin bir katına ulaşmasıyla başladığı görüşündedir. Vakti bitirme konusunda ittifak vardır: ikindi namazı güneşin batışına kadar kılınabilir.

İkindi namazının vakti

İkindi vaktinin başlangıcı, öğle vaktinin çıkmasıyla aynı anda gerçekleşir; yani ikindi vakti başlar başlamaz öğle vakti biter, aralarında boşluk yoktur. Bu vaktin tam olarak ne zaman olduğu konusunda iki ana görüş vardır:

• Hanefî görüşü: Bir cismin gölgesi, asıl gölgesi dışında, kendisinin iki katı uzunluğa ulaştığında ikindi vakti başlar. Bu görüş İmam Ebû Hanîfe'ye (rahimehullâh) ait olup mezhepte tercih edilen görüştür.
• Cumhûr (İmâmeyn ile birlikte): Bir cismin gölgesi kendisinin bir katı uzunluğa ulaştığında ikindi vakti başlar. Bu görüş, İmam Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'in tercihidir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinin de görüşüdür.

Türkiye'deki camilerin büyük bir kısmında Hanefî görüşü esas alınır; ezan vakti gölge iki katı olduğunda okunur. Diyanet İşleri Başkanlığı takvimlerinde de bu uygulama görülür. Diğer mezheplere mensup olanlar veya bireysel olarak farklı bir görüşü uygulamak isteyenler için gölgenin bir katı olduğu daha erken vakit de meşrudur.

İkindi namazının vaktinin sona ermesi konusunda mezhepler arasında ittifak vardır: güneşin batışıyla ikindi vakti biter. Ancak güneşin sararmaya başladığı, gözle bakılabilir hale geldiği son zaman dilimi kerâhet vaktidir. Bu vakitte ikindi namazını kılmak câiz fakat mekruhtur. Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Münafığın namazı şudur: Oturup gözüyle güneşi takip eder; güneş şeytanın iki boynuzu arasına gelince kalkar, alelacele dört rekât kılar ve içinde Allah'ı pek az anar." (Müslim 622). Bu hadis, ikindiyi kerâhet vaktine kadar geciktirmenin münafığın âdeti olduğunu, müminin ise daha erken kılması gerektiğini ifade eder.

Önemli bir not: bu kerâhet vakti, o günün ikindi namazı için geçerli değildir. Yani henüz o günün ikindisini kılmamış kişi, bu kerâhet vaktinde dahi ikindiyi kılabilir; çünkü kazaya bırakmak daha büyük bir hatadır. Ancak başka bir kaza namazını veya nâfile namazı bu vakitte kılmak câiz değildir.

İkindi vaktinde yasaklanan diğer şeyler:

• İkindi namazını kıldıktan sonra güneş batana kadar nâfile namaz kılmak mekruhtur (Buhârî 581; Müslim 827).
• Güneşin doğmaya başlamasından bir mızrak boyu yükselmesine kadar, güneşin tepe noktasında (istivâ) olduğu zaman ve güneşin batmaya yakın sarardığı zaman: bu üç vakit, namaz kılmanın yasaklandığı vakitlerdir.

Kaç rekât kılınır

İkindi namazı, sünneti ve farzı ile toplam 8 rekâttan oluşur.

İkindinin sünneti, sünnet-i gayri müekkededir. Yani Hz. Peygamber'in ﷺ devamlı kıldığı bir sünnet değil, zaman zaman kıldığı ve teşvik ettiği bir sünnettir. Ancak Hz. Peygamber'in ﷺ bu sünnete duâsı şöyledir: "Allah, ikindiden önce dört rekât kılan kuluna rahmet etsin." (Tirmizî 430; Ebû Dâvûd 1271). Bu duâ, sünnetin terkedilemeyecek kadar faziletli olduğunu gösterir.

İkindinin sünneti dört rekâttır ve sünnet-i gayri müekkede olduğu için kılınışı, öğlenin ilk dört rekât sünnetinden biraz farklıdır. Bu farkı net biçimde anlamak gerekir:

• İkindinin dört rekât sünneti (gayri müekkede): Birinci oturuşta Ettehiyyâtü, salli ve barik duâları okunur. Üçüncü rekâta kalkıldığında Sübhâneke tekrar okunur, ardından Eûzü-Besmele çekilip Fâtiha ve sûre okunur.
• Öğlenin ilk dört rekât sünneti (müekkede): Birinci oturuşta yalnızca Ettehiyyâtü okunur, salli ve barik bu oturuşta okunmaz. Üçüncü rekâta kalkıldığında Sübhâneke okunmaz; doğrudan Eûzü-Besmele ile Fâtiha'ya geçilir.

Bu fark, Hanefî mezhebinin sünnet-i müekkede ile sünnet-i gayri müekkede arasında yaptığı bir ayrımdan kaynaklanır. Gayri müekkede sünnetlerde dört rekât, sanki iki ayrı iki rekât gibi muamele görür; her ikisinin de başında Sübhâneke okunur ve birinci oturuşta tam tahıyyât okunur. Bu hüküm yatsı namazının ilk dört rekât sünneti için de geçerlidir.

İkindi namazından sonra revâtib (düzenli) bir son sünnet yoktur. Bazı rivayetlerde Hz. Peygamber'in ﷺ ikindiden sonra iki rekât kıldığı geçer (Buhârî 590); ancak Hz. Âişe (ra) bu iki rekâtın, öğleden sonraki sünneti vakit darlığı sebebiyle ikindiden sonra kaza ettiği için kıldığını ve sonra sürekli kıldığını açıklamıştır. Bu iki rekât Hz. Peygamber'e ﷺ özeldir; ümmet ikindiden sonra nâfile namaz kılmaz.

Adım adım nasıl kılınır

İkindi namazını sünneti ve farzı ile birlikte adım adım kılalım. Sünnet farzdan önce kılınır; her ikisinde de kıraat gizli (sirran) yapılır.

Sünnetin kılınışı (4 rekât)

1. Niyet: "Niyet ettim Allah rızası için ikindi namazının sünnetini kılmaya" diye niyet edin. Kıbleye dönülür.
2. İftitah tekbiri: "Allâhu Ekber" diyerek eller bağlanır.
3. Birinci rekât: Sübhâneke, Eûzü-Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdeler yapılır.
4. İkinci rekât: Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdelerden sonra oturulur; Ettehiyyâtü, Allâhümme salli ve Allâhümme bârik okunur (sünnet-i gayri müekkede olduğu için).
5. Üçüncü rekât: Ayağa kalkın. Sübhâneke tekrar okunur, Eûzü-Besmele çekilip Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdeler yapılır.
6. Dördüncü rekât: Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdelerden sonra oturulur. Ettehiyyâtü, salli, barik ve Rabbenâ duâları okunur, selâm verilir.

Farzın kılınışı (4 rekât)

1. Niyet: "Niyet ettim Allah rızası için ikindi namazının farzını kılmaya, yöneldim kıbleye" diye niyet edin. Cemaatte iseniz "uydum hazır olan imama" diye ekleyin.
2. İftitah tekbiri: "Allâhu Ekber" diyerek eller bağlanır.
3. Birinci ve ikinci rekât: Sübhâneke, Eûzü-Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Kıraat gizlidir. Rükû ve secdeler yapılır.
4. Birinci oturuş: İkinci rekâttan sonra oturulup yalnızca Ettehiyyâtü okunur; salli ve barik okunmaz.
5. Üçüncü ve dördüncü rekât: Sübhâneke okunmaz; doğrudan Besmele ile yalnızca Fâtiha okunur. Sûre eklenmez. Rükû ve secdeler yapılır.
6. Son oturuş: Ettehiyyâtü, Allâhümme salli, Allâhümme bârik ve Rabbenâ duâları okunur, selâm verilir.
7. Tesbihat: Selâmdan sonra istiğfâr, âyetü'l-kürsî, 33 Sübhânallah, 33 Elhamdülillâh, 33 Allâhu Ekber çekilir ve duâ edilir.

Cemaatle kılan kişi farzda imamın arkasında durur. Hanefî mezhebine göre imam arkasında Fâtiha okunmaz; cemaat dinlemekle yükümlüdür. Kıraat gizli olduğundan imamın okuyuşunu çoğunlukla duymazsınız; bu durumda sessiz durup beklemek yeterlidir.

Fazileti ve hadisleri

İkindi namazının fazileti hakkında, beş vakit namaz arasında belki de en fazla hadisin bulunduğu namazlardan biridir. Bu, hem ikindinin kaçırılma riskinin yüksek olmasından hem de Kur'ân'da özellikle muhafaza edilmesinin emredilmesinden ileri gelir.

Kur'ân'ın emri: Allah Teâlâ buyurur: "Namazlara ve orta namaza devam edin; gönülden boyun eğerek Allah'ın huzurunda durun." (Bakara 2:238). Bu âyet, namazların hepsine devam etmek emredildikten sonra "orta namaz"ı ayrıca zikrederek ona ilave bir vurgu yapmıştır. Hz. Peygamber'in ﷺ Hendek savaşı günü ikindi namazını vaktinde kılamayınca "Onlar bizi orta namazdan, yani ikindi namazından alıkoydular; Allah onların kabirlerini ve evlerini ateşle doldursun" diye bedduâ etmesi (Buhârî 2931; Müslim 627), bu yorumu güçlendiren en sağlam delildir.

Meleklerin nöbet değişimi: Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Sizin yanınızda gece ve gündüz melekleri nöbetleşe bulunurlar. İkindi ve sabah namazlarında ikisi bir araya gelirler. Geceyi sizinle geçirenler yükselir; Allah onlara, çok iyi bildiği halde, kullarımı ne halde bıraktınız diye sorar. Onlar da derler ki: 'Onları namaz kılarken bıraktık, namaz kılarken yanlarına vardık.'" (Buhârî 555; Müslim 632). İkindi ve sabah namazları, gece ve gündüz meleklerinin birlikte şahit olduğu iki namazdır.

Ailesini ve malını kaybetmiş gibi: Hz. Peygamber ﷺ uyardı: "İkindi namazını kaçıran kişi, sanki ailesini ve malını kaybetmiş gibidir." (Buhârî 552; Müslim 626). Bu kuvvetli benzetme, ikindi namazını kaçırmanın müminin kalbinde bırakması gereken acıyı, dünyada en sevdiği şeyleri kaybetmek gibi büyük bir kayıp olarak resmeder.

Ameli boşa gider: Hz. Büreyde (ra) anlatır: Hz. Peygamber ﷺ bir gün buyurdu: "İkindi namazını terk eden kimsenin ameli boşa gitmiştir." (Buhârî 553). Bu hadis, ikindi namazını kasten terk etmenin, müminin diğer amellerini de tehlikeye atan büyük bir günah olduğunu gösterir. İslâm âlimleri "boşa gitmek" ifadesini, namazı küçük görerek terk eden bir kişi için tam bir iman kaybı; ihmal sebebiyle bir defa terk eden için ise o ameli ile elde edebileceği büyük sevabın kaybı olarak yorumlamıştır.

Cehennemden korunma: Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Güneş doğmadan önceki namazı (sabahı) ve güneş batmadan önceki namazı (ikindiyi) kılan asla cehenneme girmez." (Müslim 634). Bu iki namazı kaçırmadan kılmak, müminin cehennemden korunmasına vesile olan iki büyük amel olarak zikredilmiştir.

İkindiyi cemaatle kılmanın ödülü: Hz. Peygamber ﷺ Bedir'den dönerken ikindi namazını kılanlar hakkında "Allah onların yüzünü ağartsın" diye duâ etmiştir (Buhârî 4012). Ayrıca cemaatle kılınan namazın münferid namazdan 25 veya 27 kat üstün olduğu rivayeti (Buhârî 645; Müslim 649) ikindi namazı için de geçerlidir.

İkindiden önceki dört sünnet: Hz. Peygamber ﷺ "Allah, ikindiden önce dört rekât kılan kuluna rahmet etsin." diye duâ etmiştir (Tirmizî 430; Ebû Dâvûd 1271). Bu duânın hedefi olmak, müminin dünya ve âhirette kazanabileceği en kıymetli şeylerden biridir. Bu sünnet sünnet-i gayri müekkede olsa da Hz. Peygamber'in ﷺ duâsı sebebiyle terk edilmemesi gerekir.

Sık yapılan hatalar

İkindi namazı, vakti gün içinde insanın en yorgun olduğu ve dikkati en kolay dağıldığı zamana denk geldiği için bazı sık tekrarlanan hatalara açıktır.

1. İkindiyi kerâhet vaktine bırakmak. Bazı kişiler ikindiyi vakti girer girmez kılmak yerine sürekli erteler ve sonunda güneş batmaya yakın, sararıp gözle bakılabilir hale gelen son dilime denk getirir. Hz. Peygamber'in ﷺ "münafığın namazı" diye nitelendirdiği bu uygulamadan (Müslim 622) sakınmak gerekir. İkindiyi vakti girer girmez veya birkaç dakika sonra kılmak en faziletlidir.

2. İkindiyi büsbütün kaçırmak. İş yoğunluğu, toplantı, uyku, yolculuk gibi sebeplerle ikindiyi tamamen kaçırmak büyük bir hatadır. Hz. Peygamber'in ﷺ "İkindi namazını terk edenin ameli boşa gitmiştir" uyarısı bu durumu hatırlatır. İkindiyi kaçırmamak için günün ortasında akıllı telefonunuza bir hatırlatıcı kurmak, en azından bir dakikayı bu kayıptan kurtarmak için yapılacak en basit tedbirdir.

3. Sünneti tamamen terk etmek. Sünnet-i gayri müekkededir, evet, ama Hz. Peygamber'in ﷺ "Allah, ikindiden önce dört rekât kılana rahmet etsin" duâsı bu sünneti müminin asla bırakmaması gereken bir tercih haline getirir. Sürekli olarak bu sünneti terk eden kişi, büyük bir fırsatı kaçırmış olur.

4. Sünnetin ikinci oturuşunda salli ve barik okumamak. İkindinin sünneti, sünnet-i gayri müekkede olduğu için birinci oturuşta tam tahıyyât (Ettehiyyâtü + salli + barik) okunur. Bunu yalnızca öğlenin müekked sünnetiyle karıştırıp atlamak yanlıştır.

5. İkindi sonrası nâfile kılmak. İkindi namazı kılındıktan sonra güneş batana kadar nâfile namaz kılmak mekruhtur. Hz. Peygamber ﷺ "Sabah namazından sonra güneş doğana kadar ve ikindi namazından sonra güneş batana kadar namaz yoktur." buyurmuştur (Buhârî 581; Müslim 827). Bu sebeple ikindiyi kıldıktan sonra başka bir nâfile veya tahiyyetü'l-mescid kılmak yerine zikir ve duâ ile meşgul olmak gerekir.

6. Farzın son iki rekâtında sûre okumak. İkindi farzının üçüncü ve dördüncü rekâtlarında sadece Fâtiha okunur; sûre eklenmez. Bunu yapmak namazı bozmasa da sünnete aykırıdır.

7. Farzın birinci oturuşunda tam tahıyyât okumak. İkindinin farzının birinci oturuşunda yalnızca Ettehiyyâtü okunur. Burada salli ve barik okumak Hanefî mezhebine göre vâcibin geciktirilmesi sebebiyle sehiv secdesini gerektirebilir.

8. İkindiyi kaza ederken sünnetini terk etmek. İkindiyi kaza eden kişi, kaza ederken sünneti kılmaz. Ancak vakit içinde olağan ikindiyi kıldığında sünneti de kılmak en faziletlidir.

Sıkça sorulanlar

İkindi namazı kaç rekât?

İkindi namazı 8 rekâttır: 4 rekât sünnet (gayri müekkede) ve 4 rekât farz. Farzdan sonra revâtib bir son sünnet yoktur. Sünnetin fazileti büyüktür; Hz. Peygamber ﷺ "Allah, ikindiden önce dört rekât kılana rahmet etsin" buyurmuştur (Tirmizî 430).

İkindi vakti ne zaman başlar?

Hanefî mezhebine göre bir cismin gölgesi, asıl gölgesi dışında, kendisinin iki katı uzunluğa ulaştığında ikindi vakti başlar. Cumhûr (Şâfiî, Mâlikî, Hanbelî) görüşüne göre gölge bir katı kadar olduğunda başlar. Türkiye'de Diyanet uygulaması ağırlıklı olarak Hanefî görüşüdür.

Bakara 238'deki 'orta namaz' nedir?

Müfessirlerin çoğunluğu bunun ikindi namazı olduğu görüşündedir. Hz. Peygamber'in ﷺ Hendek savaşı günü ikindi namazını kaçırıp "Bizi orta namazdan alıkoydular" diye buyurması (Buhârî 2931; Müslim 627) bu yorumun en güçlü dayanağıdır.

İkindiyi kaçırırsam ne yaparım?

Akşam namazı vakti girdiğinde önce ikindiyi kaza edersiniz, sonra akşam namazını kılarsınız. Tertip sahibi bir kişi (üzerinde altı vakit veya daha az kaza olan kişi) sıraya riayet etmek zorundadır. Vaktin çıkmasından önce hatırlanan kaza namazını, vaktin çıkmasına kadar kazaya bırakmamak gerekir.

İkindiden sonra namaz kılınabilir mi?

İkindiden sonra güneş batıncaya kadar nâfile namaz kılmak mekruhtur. Hz. Peygamber'in ﷺ açık nehyi vardır (Buhârî 581). Kazaya kalmış bir namaz varsa kılınabilir; ancak güneşin batmaya yakın sararması başladığında o vakit de kerâhet vakti olur ve sadece o günün ikindisi kılınabilir.