Öğle namazı: gün ortasının huzuru.

Öğle namazı, günün ortasında, güneş tepe noktasından batıya doğru kaymaya başladığı anda kılınan dört rekât farz, dört rekât ilk sünnet ve iki rekât son sünnetten oluşan beş vakit namazın ikincisidir. Çoğu kişi için gün içinde en geniş zaman penceresine sahip olan bu namaz, aynı zamanda en kalabalık rekât sayısına sahiptir. Bu rehber, Hanefî mezhebi ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın çizgisinde, öğle namazının her ayrıntısını ele alır.

Hızlı bilgiler

Öğle namazı, beş vakit namaz arasında en uzun olanıdır. Tamamı 10 rekâttan oluşur ve hepsi sünnetiyle birlikte yaklaşık 15-20 dakika sürer. Vakti, güneşin gökyüzünün ortasından batıya kaymaya başladığı andan asır vaktinin girişine kadar geniş bir aralığı kapsar. Bu sebeple öğle namazını vaktinde eda etmek için en geniş zaman aralığına sahip olunur.

Öğle namazının kıraati gizli (sirran) yapılır. İmam veya kişi kendi işitebileceği kadar bir sesle okur. Bunun hikmeti, gün ortasında çevrenin oldukça hareketli ve gürültülü olmasının yanı sıra, müminin gizli ibadet ile içine kapanma fırsatı bulmasıdır.

Cuma günü öğle namazı yerine cuma namazı kılınır. Cuma namazı iki rekât farz olup yalnızca erkeklere farz-ı ayndır. Cuma kılan kişi öğle namazını ayrıca kılmaz; cumayı kılamayan veya cuma ile yükümlü olmayan ise öğle namazını her zamanki gibi kılar.

Öğle namazının vakti

Öğle namazının vakti, güneşin gökyüzünün ortasından (zenit) batıya doğru meyletmesi ile başlar. Buna astronomide zevâl veya istivâdan sonra denir. Pratik olarak şöyle anlaşılabilir: dik duran bir cubuğun yere düşen gölgesinin uzunluğunu izleyin. Sabahtan öğleye kadar gölge gittikçe kısalır; bir an gelir ki gölge en kısa noktasına ulaşır. Bu en kısa olduğu an istivâ vaktidir; öğle namazı bu vakitte değil, gölge yeniden uzamaya başladığında, yani zevâl gerçekleştiğinde başlar.

Bu istivâ anına Diyanet takvimlerinde özel olarak yer verilmemekle birlikte, takvimde gösterilen öğle vakti zevâl vaktidir; o vakitten itibaren namaz kılınabilir.

Öğle namazının vaktinin sona ermesi konusunda iki ana görüş vardır:

• Hanefî mezhebi: Bir cismin gölgesi, asıl (istivâ anındaki) gölgesi dışında, kendisinin iki katı uzunluğa ulaşırsa öğle vakti çıkar. Buna fey-i zevâl iki misli denir. Bu görüşe göre öğle namazının vakti epeyce uzundur.
• Cumhûr (Şâfiî, Mâlikî, Hanbelî): Bir cismin gölgesi kendisinin bir katı uzunluğa ulaştığında öğle vakti çıkar. Bu görüş İbn Abbas (ra) tarafından da rivayet edilen Cibrîl hadisinin (Ebû Dâvûd 393; Tirmizî 149) zâhirine dayanır.

Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı'nın takvimlerinde ikindi vakti, her iki görüşü dikkate alacak şekilde, gölgenin bir katı kadar uzadığı (cumhûr görüşü) ve iki katı kadar uzadığı (Hanefî görüşü) zamanlar olarak hesaplanır. Çoğu camide Hanefî görüşü esas alınır.

Öğle namazının kerâhet vakitleri de vardır:

• İstivâ vakti: Güneşin tam tepede olduğu, gölgenin en kısa olduğu anda namaz kılınmaz. Bu çok kısa bir andır; takvimdeki öğle vakti girince zaten istivâ geçmiştir.
• Cuma günü istivâ: Bazı âlimler cuma günü istivâ vaktinde nâfile namaz kılınabileceğini söylemiştir. Genel hüküm, istivâ vaktinde namaz kılmamaktır.

Kaç rekât kılınır

Öğle namazı 4+4+2 düzeninde, toplam 10 rekâttan oluşur. Her bölümün ayrı bir hükmü ve usulü vardır.

Bunlara ek olarak, öğle namazının son iki rekât sünnetinden sonra iki rekât daha (toplam 4) nâfile kılmanın da faziletli olduğu rivayet edilmiştir (Tirmizî 428; Nesâî 1817). Hz. Ümmü Habîbe (ra) şöyle anlatır: "Kim öğleden önce dört, öğleden sonra dört rekât (sünnet) kılarsa, Allah onu cehenneme haram kılar." (Tirmizî 428). Bu rivayetin bir başka tarikinde Hz. Peygamber'in ﷺ öğleden önce ve sonra dört rekâttan vazgeçmediği bildirilmiştir.

Öğlenin ilk dört rekât sünneti, sünnet-i müekkededir. Bu sünnet, aynı niyetle dört rekât olarak ardı ardına kılınır. Yani iki rekâtta selâm verip yeniden niyet edilerek değil, dört rekât olarak tek selâmla bitirilir. Bu yönüyle iftarın iki rekâtlık sünnetlerinden farklıdır.

Bu dört rekât sünnette ikinci rekâttan sonraki oturuşta yalnızca Ettehiyyâtü okunur; salavât ve duâlar bu oturuşta okunmaz. Üçüncü rekâta kalkıldığında ise Sübhâneke tekrar okunmaz; doğrudan Eûzü-Besmele ile Fâtiha'ya geçilir. Son oturuşta tahıyyât okunup selâm verilir.

Adım adım nasıl kılınır

Aşağıda öğle namazının üç bölümünün her birinin adım adım kılınışı verilmiştir. Bu bölümleri kıbleye dönerek, abdestli olarak ve niyet ile başlayarak kılarsınız.

İlk sünnetin kılınışı (4 rekât)

1. Niyet: "Niyet ettim Allah rızası için öğle namazının ilk sünnetini kılmaya" diye niyet edin.
2. İftitah tekbiri: "Allâhu Ekber" diyerek namaza başlayın; eller bağlanır.
3. Birinci rekât: Sübhâneke, Eûzü-Besmele, Fâtiha ve bir sûre okuyun. Rükû ve secdeler yapılır.
4. İkinci rekât: Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdelerden sonra oturulur; yalnızca Ettehiyyâtü okunur. Allâhümme salli ve barik bu oturuşta okunmaz.
5. Üçüncü rekât: Ayağa kalkın. Sübhâneke okunmaz; doğrudan Eûzü-Besmele, Fâtiha ve bir sûre okuyun. Rükû ve secdeler yapılır.
6. Dördüncü rekât: Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdelerden sonra oturulur. Ettehiyyâtü, Allâhümme salli, Allâhümme bârik ve Rabbenâ duâları okunur, selâm verilir.

Farzın kılınışı (4 rekât)

1. Niyet: "Niyet ettim Allah rızası için öğle namazının farzını kılmaya, yöneldim kıbleye" diye niyet edin. Cemaatte iseniz "uydum hazır olan imama" diye ekleyin.
2. İftitah tekbiri: "Allâhu Ekber" diyerek namaza başlayın.
3. Birinci ve ikinci rekât: Sübhâneke, Eûzü-Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Münferid kılan kişi gizli okur (sirran). Cemaatte iseniz imam okur, siz dinlersiniz.
4. Birinci oturuş: İkinci rekâttan sonra oturulup yalnızca Ettehiyyâtü okunur.
5. Üçüncü ve dördüncü rekât: Sübhâneke okunmaz; doğrudan Besmele, yalnızca Fâtiha okunur. Sûre eklenmez. Rükû ve secdeler yapılır.
6. Son oturuş: Ettehiyyâtü, salli, barik, Rabbenâ duâları okunur, selâm verilir.

Son sünnetin kılınışı (2 rekât)

1. Niyet: "Niyet ettim Allah rızası için öğle namazının son sünnetini kılmaya" diye niyet edin.
2. Birinci rekât: Sübhâneke, Eûzü-Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdeler yapılır.
3. İkinci rekât: Besmele, Fâtiha ve bir sûre okunur. Rükû ve secdelerden sonra oturulur; Ettehiyyâtü, salli, barik, Rabbenâ duâları okunur, selâm verilir.
4. Tesbihat: Selâmdan sonra istiğfâr, âyetü'l-kürsî, 33 Sübhânallah, 33 Elhamdülillâh, 33 Allâhu Ekber çekilir ve duâ edilir.

Fazileti ve hadisleri

Öğle namazının fazileti, hem farzın kendisi hem de sünnetleri için müstakil olarak rivayet edilmiştir.

Vaktinde kılmak: Hz. Peygamber ﷺ buyurmuştur: "Amellerin en faziletlisi vaktinde kılınan namazdır." (Buhârî 527; Müslim 85). Öğle vakti, çalışma saatlerinin ortasına denk geldiğinden, müminin işini bir süre bırakıp Rabbinin huzuruna durması, en faziletli amellerden biridir.

İbrad (sıcakta serine bırakma): Yaz sıcağı şiddetli olduğunda öğle namazını biraz geciktirerek sıcağın hafiflediği vakitte kılmak sünnettir. Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Sıcak şiddetlendiğinde namazı serine bırakın; çünkü şiddetli sıcak cehennemin nefesindendir." (Buhârî 533; Müslim 615). Bu sünnet, gerek bireysel gerek cemaat olarak öğle namazını kerâhet vaktini geçirmemek şartıyla biraz geciktirmeyi içerir.

Öğleden önceki dört sünnet: Hz. Âişe (ra) şöyle anlatır: "Rasûlullah ﷺ öğleden önceki dört rekât sünneti hiç terk etmezdi." (Buhârî 1182; Ebû Dâvûd 1253). Bu sünnetlerin fazileti hakkında Hz. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Öğleden önceki dört rekât, gece dört rekât kılmak gibidir." (Tirmizî 478). Yine başka bir rivayette: "Öğleden önce kılınan dört rekât için (gökyüzü) kapıları açılır." denmiştir.

Öğleden sonraki sünnetler: Hz. Ümmü Habîbe (ra) anlatır: "Rasûlullah'ı ﷺ şöyle buyururken işittim: Kim her gün öğleden önce dört ve öğleden sonra dört rekât (sünnet) kılarsa Allah onu cehenneme haram kılar." (Tirmizî 428; Nesâî 1817). Bu rivayet ile öğleden sonra kılınan dört rekâtın iki rekâtı sünnet-i müekkede (revâtib), kalan iki rekâtı ise nâfiledir.

İbn Ömer'in (ra) hatırlattığı 10 rekât: İbn Ömer (ra) Hz. Peygamber'in ﷺ sünnetlerini şöyle nakleder: "Hz. Peygamber ﷺ ile beraber on rekât (sünnet) belledim: öğleden önce iki rekât ve öğleden sonra iki rekât, akşamdan sonra evinde iki rekât, yatsıdan sonra evinde iki rekât ve sabah namazından önce iki rekât." (Buhârî 1180). Bu rivayetteki öğleden önceki iki rekât, dört rekâtlık sünnetin müekked olan kısmıdır.

Meleklerin tesbihi: Allah Teâlâ buyurdu: "Akşama girerken ve sabaha ererken Allah'ı tesbih edin. Göklerde ve yerde hamd O'na mahsustur. Gündüzün sonunda ve öğleye eriştiğinizde de." (Rûm 30:17-18). Müfessirler "gündüzün sonunda" ifadesini ikindi, "öğleye eriştiğinizde" ifadesini öğle namazı olarak yorumlamıştır. Bu âyet, beş vakit namazın Kur'ân'daki dolaylı işaretlerinden biridir.

Sünnet revâtiblerin toplamı: Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Müslüman bir kul, farz dışında her gün on iki rekât (sünnet) kılarsa, Allah ona cennette bir ev bina eder." (Müslim 728). Bu 12 rekâtın 6'sı öğle namazına aittir (4 ilk sünnet + 2 son sünnet). Yalnızca öğle namazının sünnetleri bile bu vaadi tek başına gerçekleştirmeye yetecek miktardadır.

Sık yapılan hatalar

Öğle namazı, vaktinin uzun olması sebebiyle çoğu mümin için bireysel olarak en kolay kılınan namaz olmakla birlikte, bazı sık tekrar eden hatalar vardır.

1. Sünneti dört rekât olarak değil, iki ayrı iki rekât olarak kılmak. Öğlenin ilk dört rekât sünneti, tek bir niyetle dört rekât olarak kılınır. Bunu iki rekât kıl, selâm ver, iki rekât daha kıl şeklinde kılan kişi, sünneti sünnete uygun olarak kılmamış olur. Hz. Âişe'nin (ra) rivayetindeki dört rekât, ardı ardına tek selâmla bitirilen dört rekâttır.

2. Üçüncü rekâta kalktığında Sübhâneke okumak. Sünnetin ilk oturuşundan sonra üçüncü rekâta kalkıldığında Sübhâneke okunmaz. Doğrudan Eûzü-Besmele ile Fâtiha'ya başlanır. Bu noktayı atlamak yanlış değildir, ancak Sübhâneke'yi tekrar okumak ilk rekâtın iadesi gibi olur.

3. İlk dört rekât sünnetin ikinci oturuşunda salli ve barik okumak. Bu oturuşta yalnızca Ettehiyyâtü okunur. Salli, barik ve Rabbenâ duâları yalnızca son oturuşta okunur. İlk oturuşta bu duâları okuyan kişi namazını bozmasa da sünnete aykırı bir uygulama yapmış olur.

4. Farzın son iki rekâtında sûre okumak. Öğle namazının üçüncü ve dördüncü rekâtlarında sadece Fâtiha okunur, ardından bir sûre eklenmez. Eklemek farzın bozulmasına sebep olmaz, ama sünnete aykırıdır.

5. Sünnetleri tamamen terk etmek. "Vaktim dar, sadece farzı kılıyorum" düşüncesiyle öğlenin sünnetlerini sürekli olarak terk etmek, sünnet-i müekkedenin terkidir ve mekruh sayılır. Hz. Peygamber'in ﷺ devamlı kıldığı bir sünneti makul bir mâzeret olmaksızın bırakmak, fazileti büyük bir ibadetten mahrum kalmaktır.

6. Farzdan sonra son sünneti ihmal etmek. Öğlenin son iki sünneti de revâtib sünnetlerden olduğu için terk edilmemelidir. Bazı kişiler farzdan sonra hemen ayağa kalkıp gider. Oysa selâm sonrası kısa bir zikir ve iki rekâtlık son sünnet, namazı tam olarak tamamlar.

7. Kıraati yüksek sesle okumak. Öğle namazının tüm rekâtlarında kıraat gizlidir. Yüksek sesle okumak Hanefî mezhebine göre namazı bozmasa da sünnete aykırıdır. İmam veya münferid kişi, kendi işitebileceği kadar bir sesle okur; bunun ölçüsü, dudakların hareket etmesinin yanı sıra harflerin sesinin kendi kulağına ulaşmasıdır.

8. İstivâ vaktinde kılmak. Bazı dijital takvimlerde öğle vakti, istivâ vaktinin tam başlangıcı olarak gösterilebilir. Hâlbuki istivânın hemen geçmesini bekleyip ondan sonra kılmak gerekir. Diyanet'in yayınladığı takvimlerde istivâ geçmiş olarak öğle vakti verilir; o vakitte namaz kılmakta sakınca yoktur.

Sıkça sorulanlar

Öğle namazı kaç rekât?

Öğle namazı toplam 10 rekâttır: 4 rekât ilk sünnet (sünnet-i müekkede), 4 rekât farz, 2 rekât son sünnet (sünnet-i müekkede). Ayrıca son sünnetten sonra iki rekât nâfile kılmak da müstehaptır.

Öğle namazının kıraati sesli mi gizli mi?

Gizlidir (sirran). Hem sünnetlerinde hem farzında kıraat alçak sesle, kişi kendi işitebileceği kadar yapılır. Cemaatle kılınsa da imam gizli okur; cemaat ise dinlemekle yükümlüdür.

Cuma günü cuma namazı kılan kişi öğle namazını ayrıca kılar mı?

Hayır. Cuma namazı, cuma günü öğle namazının yerine geçer. Cumayı kılan kişi öğleyi ayrıca kılmaz. Ancak cuma namazını kılamayan veya cuma ile yükümlü olmayan (kadınlar, yolcular, hastalar gibi) kişiler öğle namazını her zamanki gibi 10 rekât olarak kılarlar.

Öğlenin ilk dört rekât sünnetini farzdan sonra kılabilir miyim?

Hanefî mezhebine göre evet. Vakit darlığı veya başka bir mâzeret sebebiyle ilk sünneti farzdan önce kılamazsanız, farzı kıldıktan sonra önce iki rekât son sünneti, ardından dört rekât ilk sünneti kazaya bırakmak yerine kaza olarak kılabilirsiniz. Ancak bazı âlimler son sünneti önce kılmayı tercih etmişlerdir.

Sıcak yaz günlerinde öğleyi geciktirmek doğru mu?

Evet, bu sünnete uygun bir uygulamadır. Hz. Peygamber ﷺ "Sıcak şiddetlendiğinde namazı serine bırakın" buyurmuştur (Buhârî 533; Müslim 615). Buna ibrad denir. Vakti çıkarmamak şartıyla öğleyi sıcağın hafiflediği zamana ertelemek câizdir.