Vitir Namazi ve Kunut Duasi: 1, 3 ve 11 Rekat, Okunusu ve Anlami

Vitir namazi, Muslumanlarin gece ibadetinin taci sayilan ve Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hicbir gecede terk etmedigi son derece onemli bir namazdir. Abdullah ibn Omer (RA) su rivayeti aktarmistir: "Kim Kuran'i Kerim'i ezberlemisse vitir namazini kilsin. Kim ezberlemediyse yine kilsin; cunku Allah vitri sever." (Tirmizi 453). Bu ifade, vitir namazinin dini ehemmiyetini cok acik bicimde ortaya koymaktadir.

Hz. Peygamber (s.a.v.) vitir namazini yolculukta bile ustunelikle kılmış; sahabeden hic kimsenin bu namazı tamamen terk etmemesini tavsiye etmistir. Bu rehberde vitir namazinin rekat seçeneklerini, Kunut duasini ve Kunut el-Nazile'yi detaylarıyla ele alacagiz.

Vitir Namazinin Hukmu ve Onemi

Vitir namazinin hukmu konusunda mezhepler arasindan fark vardir:

Hanefi Mezhebi: Vitir namazini vacip kabul eder. Bu, farzdan hemen sonra gelen en kuvvetli yupum kategorisidir; terk eden gunah islemi olur ve kadi namaz yapmasini zorla emredemeyecek olmakla birlikte, toplumda tutumuna karsi tepkiyle karsilanabilir. Hanefilere gore yatsi namazinin vakti icinde vitri kilmadan yatmak makruh sayilir.

Maliki, Safii ve Hanbeli Mezhebi: Vitir namazini sunnet-i muekkededir diye tanimlar. Yani Hz. Peygamber'in devamli yapip terk etmedigi en onemli namazlar arasindadir; terk etmek gunah olmamakla birlikte son derece onemli bir ihmali temsil eder.

Hz. Peygamber (s.a.v.) su buyurmustur: "Allah tektir ve tek sayiyi sever. Ey Kuran ehli, vitir namazi kiliniz." (Tirmizi 453, Ebu Davud 1416). Bu hadis vitrin dini kokenini ortaya koyan en temel rivayet olarak kabul edilir.

Ayrica Hz. Peygamber (s.a.v.) su uyarida bulunmustur: "Vitir namazi haktir. Kim isterse bes rekat kilsin, kim isterse uc rekat kilsin, kim isterse bir rekat kilsin." (Ebu Davud 1422, sahih). Bu ifade vitir namazindaki esnekligin bizzat Hz. Peygamber tarafindan verildigini gostermektedir.

Vitir Namazinin Vakti

Vitir namazinin vakti yatsi namazindan sonra baslar ve sabah namazinin giresi ile sona erer. Bu pencere, tipik olarak aksamin geciyle sabah namazinin giresi arasindaki suredir; iklime ve mevsime gore bu 6 ile 10 saate kadar uzayabilir.

Hz. Peygamber (s.a.v.) vitir namazinin zamanlamasina iliskin onemli bir ilke ortaya koymustur:

"Kim gecenin son kisminda uyanacagindan emin ise vitri sonraya biraksin; cunku gece sonunda kilman namaz daha faziletlidir. Kim uyanamayacagindan korkuyorsa vitri gece basa kilsin." (Sahih Muslim 755)

Bu hadis, vitir namazinda en faziletli zamanin sabaha karsi gece son ucte birinde oldugunu; ancak gec kalmak riskine karsi erken kilmanin da gecerli oldugunu gostermektedir. Teheccud namazi kilanlar vitri teheccudun en sonuna birakir; yalnizca vitir kilacaklar ise yatmadan once bitirebilir.

Yatsi namazinin sunneti tamamlandiktan sonra hemen vitri kilmak da gecerlidir. Birisi gece uyandiktan sonra vitir namazini daha once kildiysak ek gece namazi kilabilir; ancak vitri tekrarlamaz. Hz. Peygamber su buyurmustur: "Bir gecede iki vitir olmaz." (Ebu Davud 1439, hasen).

Rekat Secenekleri: 1, 3 ve 11

Vitir namazinin rekat sayisi esnek olup tek sayi gerektirir. Uygulamada en yaygin secenekler soyledir:

Bir Rekat Vitir

Tek rekatta vitir kilmak sahih rivayetlerle sabittir. Abdullah ibn Abbas (RA) Hz. Peygamber'in yaninda gece namazi kildiginda, Hz. Peygamber'in gece namazini bittiren tek rekat kildigini aktarmistir (Sahih Buhari 992). Bu en kisa secenek olup yalnizca bir Fatiha ve bir sure okuyarak, ruku ve secde yaparak tamamlanir; son oturusta Tahiyyat ve selam verilir.

Ancak Hanefi mezhebine gore bir rekat vitir kilmak caiz degildir; Hanefiler vitrin en az uc rekat olmasi gerektigini savunur. Diger mezhepler bir rekatin yeterli oldugunu kabul eder.

Uc Rekat Vitir

Uc rekat vitir en yaygin uygulamadir ve iki farkli sekilde kilinabilir:

Birinci yol (Hanefi): Uc rekat bir arada, iki rekatta Tahiyyat okunmadan devam edilir; uc rekat dolduktan sonra son oturusta Tahiyyat, Salavat ve Kunut okunur, ardından selam verilir. Bu yol uc rekatin bagimsiz bir namaz gibi kilinmasinı saglar.

Ikinci yol (diger mezhepler): Iki rekatta oturulur, Tahiyyat okunur, selam verilmeden kalkılir ve uc rekat tamamlanir. Bu yaklasim Hanefilerin makruh saydigi bir yoldur; cunku iki rekatta Tahiyyat okundugunda namaz Mağrib namazina benziyormuş gibi gorunur.

Sahih Nesai'de Hz. Aise'nin (RA) Hz. Peygamber'in gece namazini aktardigi rivayette su ifade gecmektedir: "Yatsi namazindan sonra iki rekat kilar, sonra uyurdu. Ardından kalkip gece namazini kilardi ve vitirle bitirirdi." (Sahih Muslim 736). Bu, vitrin gece namazinin taci oldugunu ortaya koyan temel rivayettir.

On Bir Rekat Vitir

On bir rekat, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) gece namazindaki eksiksiz uygulamasidir. Hz. Aise (RA) su rivayeti aktarmistir:

"Hz. Peygamber (s.a.v.) ne Ramazan'da ne de Ramazan disinda gece namazini on bir rekati gecirmezdi. Dort rekat kilardi; ne kadar uzun ve guzel olduklarini sormaya bile gerek yok. Sonra dort rekat daha kilardi; onlarin da guzelligini sormaya gerek yok. Sonra uc rekat (vitir) kilardi." (Sahih Buhari 1147)

Bu rivayete gore Hz. Peygamber 4 rekat artı 4 rekat artı 3 rekat vitir olarak on bir rekat kilardi. Bazi rivayetlerde 2+2+2+2+2+1 seklinde, yani her biri iki rekattan olusan bes grup artı bir rekat vitir olarak da aktarilmistir (Sahih Buhari 994). Her iki uygulama da sahihtir.

Ramazan'da camide kilinacak olan teravih namazinda genellikle 8 rekat teravih artı 3 rekat vitir uygulamasi yaygindir; bu toplam 11 rekate denk gelir ve Hz. Aise'nin rivayetiyle uyumludur.

Kunut Duasi: Okunusu ve Anlami

Kunut duasi, vitir namazinin son rekati ucuncu rekatte okunan ozel bir duadir. En yaygin ve rivayet acısından en sağlam metin, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) torunlarından Hz. Hasan ibn Ali'ye (RA) ogrettigi duadir:

اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ، وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ، وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ، إِنَّكَ تَقْضِي وَلَا يُقْضَى عَلَيْكَ، إِنَّهُ لَا يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ، وَلَا يَعِزُّ مَنْ عَادَيْتَ، تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ

Okunusu (transkripsiyon): "Allahumme'hdini fi men hedayt, ve afini fi men afayt, ve tevelleni fi men tevalleyt, ve barik li fi ma a'tayt, ve qini sherra ma qadayt. Innehe taqdi ve la yuqda aleyk. Innehu la yezillu men valayt, ve la ya'izzu men adayt. Tabarakta Rabbena ve taalayt."

Anlami: "Allah'im! Hidayet ettiklerin arasinda beni de hidayete erdir. Afiyete kavusturdukların arasında bana da afiyet ver. Dost edindiklerin arasinda beni de dosedine al. Verdiklerinde bana da bereket ver. Hukmettiğin seylerin serrinden beni koru. Zira sen hukmedip hakkinda hukum verilmezsin. Sana dost olan alçalmaz; sana dusman olan yucelmez. Sen yuceler yucesisin ey Rabbimiz."

Bu dua Ebu Davud (1425) ve Tirmizi (464) tarafindan rivayet edilmis olup derecelendirilmesinde hadis alimleri arasinda genel bir kabul gormustur.

Kunut Duasinin Konumu

Kunut duasinin vitir namazinda nerede okunacagi konusunda mezhepler farkli goruslere sahiptir:

Hanefi Mezhebi: Kunut, vitir namazinin uc rekati tamamlandiktan sonra yani uc rekat namazin son rekatidir; bu rekatta ruku yapıldıktan ve i'tidal halinde dogrulduktan sonra, secdeye gitmeden once kunut okunur. Eller yukarı kaldırılmadan dua pozisyonunda okunabilir.

Safii ve Hanbeli Mezhebi: Kunut, son rekatte ruku'dan sonra, i'tidal halinde el kaldırılarak okunur. Bu, Ramazan'in ikinci yarisinda camide yapilan uygulamada da boyledir.

Maliki Mezhebi: Maliki mezhebinde vitir namazinda kunut okunmasi sunnet olmayip yalnizca Ramazan'in son on gundeki vitir namazlarında ruku oncesinde okunur.

Kunut dua sirasinda eller dua pozisyonunda yani avuclar yukari donuk olarak kaldırılabilir. Namaz bitince elleri yüze surme hakkinda rivayetler varsa da bu mesele ihtiyat yonuyle tartismalıdır.

Kunut el-Nazile

Kunut el-Nazile, "musibet kunutu" anlamina gelir. Muslumanlara felaket veya buyuk bir bela isabet ettiginde, farz namazlarda ruku sonrasi imam tarafindan sesli olarak okunulan ozel bir duadir.

Bu uygulama Hz. Peygamber (s.a.v.) tarafindan bizzat tatbik edilmistir. Hicri takvimin 4. yilinda Biru Maune olayinda yetmis hafiz sahabi tuzaga dusurup sehid edildiklerinde, Hz. Peygamber (s.a.v.) bir ay boyunca sabah namazinda ruku sonrasi zalimlere beddua etmistir (Sahih Buhari 804, Muslim 294).

Kunut el-Nazile'nin ozellikleri sunlardır:

Hangi namazlarda okunur: Hanefilere gore yalnizca sabah namazinda; Safii ve Hanbelilere gore bes vakit namazinin hepsinde okunabilir. Alimlerin cogunlugu sabah namazinda okumanin daha uygun oldugunu tercih eder.

Imam sesli mi okur: Evet, Kunut el-Nazile imamin sesli okuyacagi bir duadir; cemaat da "Amin" diyerek katilir.

Ne zaman okunur: Savas, dogal afet, deprem, salgin gibi Muslumanlari toplu olarak etkileyen buyuk olaylar sirasinda okunur. Bireysel sikintilarda degil, toplumsal felakette yer alir.

Kunut el-Nazile duasinin belirli bir kalip metni yoktur; imam duruma gore guzel sozlerle dua eder. Ancak Hz. Peygamber'in uygulamalarina bakilarak olusturulmus ornekleri bulunmaktadir. Mesela: "Allahumme'nsur el-Muslimine fi kulli mekan, ve'rfa'al-belae anhum, ve'hfazhum min shurri kulli zelim..." gibi dualar bu kapsamda okunabilir.

Vitir Kacinca Ne Yapilir

Vitir namazini kacan kisi, mezhepler arası konsensuse gore gunduz kaza edebilir; ancak bu konuda bazi nüanslar vardir.

Hz. Aişe (RA) rivayet etmistir ki Hz. Peygamber (s.a.v.) gece uyku veya agrilik sebebiyle vitir kılamamissa, gunduz on iki rekat namaz kilardir (Sahih Muslim 746). Bu rivayet kazanin meşru oldugunu gostermektedir.

Hanefi alimlerin cogunluguna gore vitir kaza edilirken Kunut okunmaz; ancak bazi alimler gunduz kaza vitirde de Kunut okunabileceğini soylemistir. Safii ve Hanbeli mezheplerine gore vitir, bes vakit namazin kazasi gibi kaza edilir.

Vitri kaza etmenin en iyi vakti, sabah namazindan once veya gunun erken saatlerindedir. Bununla birlikte gece ile sabah namazi arasinda unutulan vitri gunun herhangi bir vaktinde kaza etmek gecerlidir.

Sikca Sorulan Sorular

Vitir namazinda hangi sureler okunur?

Vitir namazinin sunnete uygun kilinis sekline gore birinci rekatta Sabba ismi Rabbike'l-A'la (A'la Suresi, 87), ikinci rekatte El-Kafirun Suresi (109) ve uc rekat kilınırsa ucuncü rekatte El-Ihlas Suresi (112), El-Felak ve En-Nas Sureleri okunur. Bu secenekler sahih rivayetlere dayanmaktadir (Nesai 1730). Bununla birlikte herhangi bir sure okumak da geçerlidir.

Vitir namazini cemaatle kilmak caiz midir?

Evet, özellikle Ramazan ayında teravih namazıyla birlikte camide cemaatle kılınması muttat uygulamadır. Ramazan disinda da birisiyle cemaat kurarak vitir kilinabilir; ancak bu uygulamanın dayandığı rivayetler tartismali olduğundan tek basına kılmak daha yaygındır.

Vitir kilmayi unutup uyursam ne olur?

Uyandigında kaza etmek mümkündür. Hz. Peygamber (s.a.v.) geceden kılınamayan namazlar hakkında su buyurmustur: "Kim bir namazı uyku ya da unutma sebebiyle kacarsa, hatırladığında onu kilsin." (Sahih Buhari 597). Vitir icin de bu genel kural geçerlidir; sabah namazının giresinden önce fark edilirse hemen kılınır, sonra fark edilirse gün içinde kaza edilir.

Kunut duasini bilmiyorsam ne yapmaliyim?

Kunut duasını bilmeyenler "Rabbenea atina fi'd-dunya hasaneten ve fi'l-ahireti hasaneten ve qina azabe'n-nar" gibi kısa bir dua okuyabilir ya da Fatihayı üç kez okuyabilir. Öğrenene kadar içinden bildikce dua etmek de caizdir. Hanefi mezhebine göre kunutu bilen okumayanın sehiv secdesi yapması gerekebilir.

Ramazan disinda cehri namazlarda kunut okumak caiz midir?

Hanefilere gore vitir namazinda Kunut her zaman okunur; bu sadece Ramazan'a ozgu degildir. Hanbelilere gore vitirde kunut yalnizca Ramazan'in ikinci yarisinda okunur. Safiilere gore vitirde her zaman kunut okunur; ancak diger namazlarda okunmaz; yalnizca Kunut el-Nazile durumunda sabah namazında okunabilir.