Sehiv secdesi hakkında kısaca:
• Miktar: 2 ek secde
• Delil: Sahîh-i Buhârî 401, Sahîh-i Müslim 572
• Cumhur (Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî): selamdan önce
• Hanefîler: ziyade (fazlalık) durumunda selamdan sonra
• Sebep: fazla rekat, eksik rekat, ilk teşehhüdü unutma, şüphe
Sehiv secdesi, namazda unutma veya yanılma sonucunda yapılan iki ek secdedir. Hz. Peygamber ﷺ bu telafi yolunu bizzat uygulamış ve ümmetine öğretmiştir. Namazını huşû ile kılmaya çalışan her Müslüman için bu bilgi son derece önemlidir; zira insan ne kadar dikkatli olursa olsun zaman zaman yanılabilir.
İpucu: FivePrayer namazlarınızı vaktinde kılmanıza yardımcı olur; sessiz hatırlatıcılar, kıble pusulası ve namaz vakitleri ile her vakit hazır olabilirsiniz. Ücretsiz, reklamsız, hesapsız.
Sehiv secdesi nedir?
"Sehv" kelimesi Arapçada unutmak, yanılmak, gaflet etmek demektir. Sehiv secdesi ise namazda kasıtsız olarak yapılan bir hata veya unutma sonucunda namazın sonunda kılınan iki ek secdedir. Bu secdeler namazda eksik bırakılan ya da fazladan yapılan bir rüknü telafi eder.
Hz. Peygamber ﷺ bizzat sehiv secdesi yapmış ve ashabına öğretmiştir. İbn Mes'ûd'un (ra) rivayet ettiği hadis şöyledir:
Rasûlullah ﷺ öğle namazını beş rekat kıldı. "Namaza bir şey mi ilave edildi?" dediler. "Neden soruyorsunuz?" dedi. "Beş rekat kıldınız" dediler. Bunun üzerine iki secde yaptı. (Sahîh-i Buhârî 401, Sahîh-i Müslim 572)
Zü'l-Yedeyn kıssasında ise şöyle anlatılır:
Hz. Peygamber ﷺ öğle veya ikindi namazından erken kalktı. Zü'l-Yedeyn denilen sahabi: "Ey Allah'ın Rasûlü! Namaz kısaltıldı mı, yoksa unuttu mu?" dedi. Hz. Peygamber ﷺ ashabına dönerek "Doğru mu söylüyor?" diye sordu. "Evet, doğru" dediler. Bunun üzerine iki secde yaptı. (Sahîh-i Müslim 572)
Bu hadisler, sehiv secdesinin Sünnet-i Müekkede olduğunu ve Hz. Peygamber'in ﷺ hata yapıldığında bu yolu izlediğini açıkça göstermektedir.
Sehiv secdesini gerektiren durumlar
Ulema, sehiv secdesini gerektiren durumları dört ana başlıkta toplamıştır:
| Durum | Kaynak | Açıklama |
|---|---|---|
| Fazla rekat kılmak | Buhârî 401, Müslim 572 | Hz. Peygamber ﷺ öğle namazını beş rekat kıldı ve uyarılınca sehiv secdesi yaptı. |
| Eksik rekat kılmak / erken selam vermek | Müslim 572 | Zü'l-Yedeyn kıssasında erken selam verilmesi üzerine namaz tamamlanıp sehiv secdesi yapıldı. |
| İlk teşehhüdü unutmak | Ebû Dâvûd 1019 | İkinci rekattan kalkmadan önce oturulması gereken yerde oturulmayıp kalkıldığında sehiv secdesi yapılır. |
| Rekat sayısında şüphe | Müslim 571 | Kaç rekat kıldığından emin olamayan kişi, az olanı esas alır; eksiği tamamlar ve sehiv secdesi yapar. |
İbn Abbâs'ın (ra) rivayet ettiği şu hadis şüphe durumunu açıkça özetler:
Rasûlullah ﷺ buyurdu: "Sizden biri namazında şüpheye düşerse az olanı alsın; selam vermeden önce iki secde yapsın." (Sahîh-i Müslim 571)
Nasıl yapılır?
Sehiv secdesinin yapılış sırası şöyledir:
- Son teşehhüdü okuyun. Namazın son rekâtında oturarak ettehiyyâtü, Allâhümme salli ve diğer duaları olağan biçimde okuyun.
- Selamdan önce (cumhurun görüşüne göre) Allahu Ekber diyerek secdeye gidin. Namazın normal secdeleri gibi tam bir secde yapın.
- "Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ" deyin (en az üç kez).
- Kalkın ve ara oturuşu yapın. İki secde arasında normal oturuş gibi kısaca oturun.
- İkinci secdeye gidin. Aynı şekilde "Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ" deyin.
- Kalkın ve selam verin. Sağa ve sola "es-Selâmü aleyküm ve rahmetullâh" diyerek namazı bitirin.
Kısaca: Son teşehhüd → (selamdan önce) Allahu Ekber → birinci secde → ara oturuş → ikinci secde → selam.
Hanefî mezhebinde ziyade (fazlalık) durumunda sehiv secdesi selamdan sonra yapılır; bu durumda selam verilir, ardından iki secde yapılır, sonra tekrar selam verilir.
Selamdan önce mi, sonra mı?
Bu mesele fıkıh âlimleri arasında farklı görüşlerin bulunduğu ictihadî bir konudur. Her iki görüşün de dayandığı sahih hadisler mevcuttur:
| Mezhep | Görüş | Dayanak |
|---|---|---|
| Mâlikî | Eksiklik durumunda selamdan önce; fazlalık durumunda selamdan sonra | Her iki tür hadisi neden-sonuç ilişkisiyle birleştirme |
| Şâfiî | Genellikle selamdan önce | İbn Buhayneyi hadisi (Buhârî 830): Hz. Peygamber ﷺ ilk teşehhüdü unutunca selamdan önce secde yaptı |
| Hanbelî | Genellikle selamdan önce; fazlalık ve şüphede selamdan sonra | Her iki tür hadisi duruma göre uygulama |
| Hanefî | Ziyade (fazlalık) ve şüphe durumunda selamdan sonra; eksiklik için genellikle selamdan önce | İmranın rivayeti ve İmam Ebû Hanîfe'nin kıyas yöntemi |
İmam Nevevî şunu söylemiştir: "Sehiv secdesi meselesinde hadisler arasında görünen çelişki, âlimlerin bir kısmını selamdan önce görüşüne, diğerlerini ise selamdan sonra görüşüne yöneltmiştir. Her iki görüş de geçerlidir ve namazı sıhhatli kılar."
Pratik sonuç: Hangi mezhebi takip ediyorsanız, o mezhebin hükmünü uygulayabilirsiniz. Mezhep bağınız yoksa cumhurun (çoğunluğun) görüşü olan selamdan önce yapmanız uygundur.
FivePrayer ile namazlarınızı takip edin
FivePrayer uygulaması beş vakit namaz için hassas vakitler, sessiz hatırlatıcılar ve kıble pusulası sunar. Her vakit namazınızı hazırlıklı ve huşû içinde kılmanıza yardımcı olur. iOS, Android ve Chrome için ücretsiz indirin.
FivePrayer: beş vakit için sessiz bir arkadaş.
Hassas namaz vakitleri, sessiz hatırlatıcılar, kıble pusulası ve kıraat takipçisi. Namazlarınızı vaktinde ve huşû ile kılmak için gereken her şey. Ücretsiz, reklamsız, hesapsız. iOS, Android ve Chrome'da.
Sıkça sorulanlar
Sehiv secdesi vacip mi, sünnet mi?
Cumhur ulemâya (Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî) göre sehiv secdesi vaciptir; terk edilmesi namazın sıhhatini bozmaz ancak günahtır. Hanefîlere göre ise sehiv secdesi gerektiğini bildiği hâlde terk eden kişi günahkâr olur ve namazı iade etmesi gerekir. Her hâlükârda yapılması emredilmiş bir ibadettir.
Sehiv secdesinde ne okunur?
Sehiv secdesinde normal secdedeki gibi "Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ" (en az üç kez) okunur. Bazı âlimler "Sübhâneke Allâhümme Rabbenâ ve bihamdike Allâhümmağfir lî" duasını da okumayı tavsiye etmiştir. Oturma arasında ise normal secdeler arasındaki dua okunabilir.
Sehiv secdesini yapmayınca namaz bozulur mu?
Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre sehiv secdesini terk etmek namazı bozmaz, ancak sünneti veya vacibi terk etmek söz konusu olabilir. Hanefî mezhebine göre ise farz bir unsur eksik kalmışsa ve sehiv secdesi yapılmamışsa namaz bozulabilir; bu yüzden sehiv secdesi ihmal edilmemelidir.
Rekat sayısından şüphe edersem ne yapmalıyım?
Hz. Peygamber ﷺ şüphe durumunda az olan sayıya göre tamamlamayı emretmiştir. Yani üç mü dört mü kıldığınızdan emin değilseniz, üç kıldığınızı esas alıp bir rekat daha kılın ve ardından sehiv secdesi yapın. Bu Müslim 571'de rivayet edilmiştir: "Sizden biri şüpheye düşerse az olanı alsın; selam vermeden önce iki secde yapsın."
Cemaatle namazda imamın hatasında sehiv secdesi yapılır mı?
Evet. Cemaatle namazda hatayı yapan imamdır ve sehiv secdesini imam yapar; cemaat de imama uyarak aynı sehiv secdesini yapar. Cemaat kendi başına sehiv secdesi yapamaz; imama uyar. Eğer cemaat kendi hatasından ötürü sehiv secdesi gerekirse, bunu namazın sonunda ayrıca yapar.