Teyemmüm: su bulamayana Allah'ın kolaylığı.

Teyemmüm (Arapça: teyemmüm, "yönelmek") su bulamayan veya suyu kullanması zararlı olan kişinin temiz toprakla aldığı şer'î temizliktir. Bu, Allah Teâlâ'nın bu ümmete bahşettiği kolaylıklardan biridir. Hz. Peygamber ﷺ buyurdu: "Yeryüzü bana mescid ve temizleyici kılındı." (Buhârî 335; Müslim 521). Bu rehberde teyemmümün delillerini, şartlarını, kabul edilen yüzeyleri, adım adım uygulanışını ve mezhep farklarını bulacaksınız.

Teyemmüm nedir?

Teyemmüm, abdest veya gusül almak için suyun bulunmadığı yahut kullanılamadığı durumlarda, niyetle birlikte temiz toprakla yüzü ve kolları meshetmekten ibaret bir şer'î temizliktir. Hem küçük hades (abdest gerektiren hal) hem de büyük hades (gusül gerektiren hal) için geçerlidir.

Bu ümmete has bir ruhsattır. Hz. Câbir (ra) Hz. Peygamber'in ﷺ şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Bana benden önce kimseye verilmeyen beş şey verildi… Yeryüzü bana mescid ve temizleyici kılındı; ümmetimden namaz vakti gelen kimse her yerde namazını kılsın." (Buhârî 335; Müslim 521)

Kur'an ve sünnetten delili

Allah Teâlâ Nisâ sûresinde buyuruyor:

"…eğer hasta olur veya yolculukta bulunursanız yahut sizden biriniz ayakyolundan gelirse veya kadınlara dokunmuşsanız, su da bulamamışsanız, o vakit temiz bir toprağa yönelin, yüzlerinizi ve ellerinizi onunla mesh edin." (Nisâ 4:43)

Mâide sûresinde ise abdest âyetinin devamında şöyle geçer:

"…su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin (teyemmüm edin); yüzlerinizi ve ellerinizi onunla mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve nimetini üzerinize tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz." (Mâide 5:6)

Ne zaman câizdir?

• Suyun bulunmaması: Çölde, yolculukta, ıssız bir yerde su bulunmuyorsa.
• Suyun zarar vermesi: Hastalık, yara veya soğuktan dolayı suyun bedene zararlı olması.
• Suyun bulunmasının zor olması: Suya ulaşmanın can veya mal güvenliğini tehlikeye atması.
• Suyun yetersiz olması: Bulunan suyun yalnızca içme suyu olarak ihtiyacı karşılayacak kadar olması.
• Aşırı soğuk: Cünüp olan kişinin gusledecek sıcaklığı bulamaması.
• Vakti dar olması: Suyu bulup abdest aldığında namaz vaktinin çıkacağı durumlarda Mâlikî mezhebinde teyemmüm câizdir.

Ne ile alınır?

Hanefî mezhebine göre teyemmüm toprak cinsinden olan her şey ile alınabilir. Bu, geniş bir kapsamı içerir:

• Temiz toprak ve kum
• Taş (mermer, granit, çakıl)
• Pişmiş kerpiç ve tuğla
• Boyasız duvar, sıva
• Kayalık ve kireç

Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre yalnızca üzerinden toz kalkan toprak kullanılabilir. Bu sebeple onlarda taş ve mermer doğrudan câiz değildir; ancak üzerinde toz varsa câizdir.

Kabul edilmeyenler: Boyalı yüzeyler, plastik, cam, metal, ahşap, yiyecek (un, tuz vs.) ile teyemmüm câiz değildir.

Adım adım nasıl yapılır

1. Niyet: Kalpten "Niyet ettim Allah rızası için teyemmüm almaya" diye niyet edin. Niyet teyemmümün rüknüdür; abdestten farklı olarak burada niyet şarttır.
2. Besmele: "Bismillâhirrahmânirrahîm" deyin.
3. İlk vuruş: İki elin içleriyle temiz toprağa veya toprak cinsinden bir yüzeye hafifçe vurun. Avuçlarda fazla toz varsa hafifçe silkeleyin.
4. Yüzün meshi: İki elinizi alın hizasından çene altına, kulak hizasına kadar yüzünüze bir kere sürün. Yüzün hiçbir yeri kuru kalmamalıdır.
5. İkinci vuruş: Elleri yeniden toprağa vurun ve fazla tozu silkeleyin.
6. Sağ kolun meshi: Sol elin avucu ile sağ elin parmak uçlarından başlayarak kolun dış tarafından dirseğe (dahil) kadar mesh edin; oradan da iç tarafından bileğe kadar geri sürün.
7. Sol kolun meshi: Sağ elle aynı şekilde sol kolu mesh edin. Teyemmüm tamamlanmıştır.

Önemli: Mesh ettiğiniz uzuvlarda yüzük, saat gibi engel varsa çıkarılmalı veya hareket ettirilmelidir. Hanefî mezhebinde dirsek dahil; Şâfiî'de bilekten dirseğe kadar mesh edilir.

Mezhep farkları

Teyemmümü bozan şeyler

• Abdesti bozan her şey: Küçük abdest, uyku, yellenme, ağızdan dolu kan/kusma vb.
• Suyu bulmak: Su bulunduğu anda teyemmüm bozulur. Namaz başlamış ve henüz selâm verilmemişse Hanefî mezhebinde namaz bozulur.
• Suyun kullanılabilir hale gelmesi: Hastalık iyileşince, soğuk geçince teyemmüm hükmü kalkar.
• İrtidat: İslâm'dan çıkmak (Allah korusun).

Sıkça sorulanlar

Teyemmüm gusül yerine geçer mi?

Evet. Cünüplük halinde de su bulamayan kişi teyemmüm alıp namaz kılabilir. Su bulunduğunda gusül vâcip olur.

Bir teyemmüm ile kaç namaz kılınır?

Hanefî mezhebine göre teyemmüm bozulmadıkça istenildiği kadar namaz kılınabilir. Diğer mezheplerde her farz için ayrı teyemmüm gerekir.

Teyemmümden sonra su bulursam ne olur?

Namaza başlamadıysanız teyemmümünüz bozulur. Namazda iseniz Hanefî'ye göre namazınız bozulur ve abdestle iade edersiniz; Şâfiî'de namazı bitirebilirsiniz.

Duvarda teyemmüm câiz mi?

Boyasız bir duvar (sıvalı veya çıplak tuğla) ise Hanefî'ye göre câizdir. Boyalı duvarlarda boyanın altındaki yüzey örtüldüğü için câiz olmaz.

Uçakta teyemmüm nasıl alınır?

Mümkünse uçağın tuvaletindeki suyla abdest alın. Su yoksa veya kullanılamıyorsa, Hanefî'ye göre tozlu bir yüzey veya temiz bir taş/mermer aksesuar üzerinde teyemmüm alabilirsiniz.