Hac: Adım Adım Kapsamlı Rehber.

Hac, İslam'ın beş şartından sonuncusudur. Her yıl milyonlarca Müslüman dünyanın dört bir yanından Mekke'ye akar; ihram kıyafetiyle eşitleşir ve aynı sözü söyler: "Lebbeyk Allahümme lebbeyk." Bu büyük buluşmanın her adımı, Hz. İbrahim (as) ve Hz. Muhammed'in sünnetiyle şekillenmiştir.

Haccın Farziyeti

Allah Teala Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا

"Yoluna gücü yeten insanlara, Allah için o evi (Kabe'yi) haccetmek farzdır." (Al-i İmran 3:97)

Hz. Peygamber de haccı İslam'ın beş şartından biri olarak saymıştır:

"İslam beş şey üzerine bina edilmiştir: Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şahadet etmek, namaz kılmak, zekat vermek, Ramazan orucunu tutmak ve Beytullah'ı haccetmek." (Sahih-i Buhari 8, Müslim 16)

Hac, gücü yeten her Müslümana ömründe bir kez farzdır. Gücü yetmek; yol masrafını karşılayabilmek, seyahate engel sağlık sorununun bulunmaması ve güvenli bir güzergahın var olması anlamına gelir. Hacca gitmeden önce borçların ödenmesi ve ailenin nafakasının güvence altına alınması da ön şart kabul edilmiştir. Haccı haber veren Kur'an ayetinin ardından Hz. Peygamber ashaba "Allah size haccı farz kıldı; haccedin" buyurmuş, bir sahabi "Her yıl mı?" diye sorunca "Hayır, bir kez; fazlası nafiledir" cevabını vermiştir (Müslim 1337).

Haccın üç çeşidi vardır: hac-ı ifrâd (yalnız hac), hac-ı temettü (umre sonrası hac) ve hac-ı kırân (ihramı bozmadan her ikisi birden). Türk hacıların büyük çoğunluğu Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yönlendirmesiyle hac-ı temettü yapmaktadır.

İhrama Girmek

İhram, haccın ilk şartıdır. Mikat sınırını geçmeden önce ihrama girilmesi zorunludur. Türkiye'den gelenler için mikat genellikle Yalamlam veya Karn el-Menazil'dir; havayolu ile gelenler için uçak bu hizayı geçmeden ihrama niyet edilir.

İhrama giriş adımları şöyledir: önce tam gusül alınır; erkekler dikiş olmayan iki parça beyaz bez giyer (izar ve rida), kadınlar avret yerlerini örten her türlü giysiyi kullanabilir. Ardından iki rekat ihram namazı kılınır. Niyet edilerek telbiye okunur:

لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لَا شَرِيكَ لَكَ

"Buyur Allahım buyur! Ortağın yoktur Sana, buyur! Hamd Sana aittir, nimet de mülk de Senindir, ortağın yoktur." (Sahih-i Müslim 1184)

İhrama girdikten sonra dikiş, saç ve tırnak kesmek, koku sürünmek, avlanmak, cinsel ilişki ve evlilik akdi yapmak haramdır. Bu yasakların ihlali ceza gerektirir (dem, fidye veya sadaka). Telbiye, Arafat'a çıkılıncaya kadar sürekli tekrar edilir.

8 Zilhicce: Mina Günü (Terviye Günü)

8 Zilhicce, hac mevsiminin resmi başlangıcıdır. Bu güne "Terviye günü" denir. Hacılar sabah namazının ardından Mekke'den Mina'ya hareket eder. Mina'da öğle, ikindi, akşam, yatsı ve ertesi günün sabah namazı kılınır; yani beş vakit Mina'da geçirilir.

Mina'da geceleme, Hz. Peygamber'in uygulamasına dayanan bir sünnettir. Veda Haccı'nda Resulullah Mina'da bu geceyi geçirmiştir (Sahih-i Müslim 1218). Mina'da dört rekatlık namazlar seferîlik nedeniyle iki rekata kasredilir. Bu günde çokça dua, istiğfar ve telbiye ile meşgul olmak tavsiye edilmiştir. Mina, haccın bütün günlerinde merkez konumundadır; uzun çadır şehirleri milyonlarca hacı misafir eder.

9 Zilhicce: Arafat Vakfesi ve Müzdelife

9 Zilhicce, haccın ruhudur. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

"Hac Arafat'tır. Müzdelife gecesi olan kimse haccını yakalamış olur." (Ebu Davud 1949, Tirmizi 889)

Hacılar sabah namazından sonra Mina'dan Arafat'a hareket eder. Arafat'ta öğle ve ikindi namazları cem' ve kasır olarak kılınır. Ardından günbatımına kadar vakfe yapılır: Allah'a yakarma, Kur'an okuma, telbiye getirme ve gözyaşıyla dua etme vakti. Hz. Peygamber Arafat'ta şöyle buyurmuştur:

"Arafat'ta en hayırlı dua: 'La ilahe illallahu vahdehü la şerike leh, lehu'l-mülkü ve lehu'l-hamdu ve hüve ala külli şey'in kadir' duasıdır." (Tirmizi 3585)

Güneş battıktan sonra acele etmeksizin Müzdelife'ye hareket edilir. Müzdelife'de akşam ve yatsı namazları cem' edilerek kılınır. Sabah namazı da burada kılınır. Bu gece açık havada uyumak, şeytan taşlamak için küçük çakıl taşları toplamak ve sabah kararırken Meş'ar-i Haram'da vakfe yapmak sünnettir. Hz. Peygamber Veda Haccı'nda sabah namazını Müzdelife'de kıldıktan sonra kıbleye yönelip uzun süre dua etmiştir (Sahih-i Müslim 1218). Müzdelife sabahı, duaların en çok makbul olduğu anlardan biridir.

10 Zilhicce: Kurban Bayramı Günü

10 Zilhicce, haccın en yoğun günüdür. Dört temel amel bu günde yapılır. Sıralama tercihen şöyledir:

Büyük cemreye (Akabe cemresi) yedi taş atılır. Her taş atışında "Allahu ekber" denir. Hz. Peygamber taşları küçük çakıl büyüklüğünde atmış ve "Dininizde aşırılığa kaçmayın" buyurmuştur (Nesai 3057). Taşlama sabah namazından sonra, güneş batmadan önce yapılmalıdır.

Taşlamadan sonra kurban kesilir. Kurban kesimi hac-ı temettü ve kıran yapanlar için vaciptir; hac-ı ifrad yapanlar için zorunlu değildir. Kurbanın eti fakirlere dağıtılır.

Kurban sonrası tıraş yapılır; erkekler için baş tıraşı veya saç kısaltma, kadınlar için parmak ucu kadar saç kesmek yeterlidir. Tıraşla birlikte ihramdan çıkılır ve cinsel ilişki dışındaki tüm ihram yasakları kalkar. Tavaf-ı ziyaretten sonra tüm yasaklar sona erer.

11-12-13 Zilhicce: Teşrik Günleri ve Mina Geceleri

Teşrik günleri olarak bilinen bu günlerde hacılar Mina'da geceleyerek her gün üç cemreye taşlama yapar. Cemreler küçükten büyüğe sırayla taşlanır:

Küçük ve orta cemreye taşlamadan sonra kıbleye yönelip dua etmek sünnettir. İki günlük taşlama yapmak isteyen hacı 12 Zilhicce'nin güneş batımından önce Mina'dan ayrılabilir; bu durumda yalnızca 11 ve 12 Zilhicce'de taşlama yapılmış olur. Bu durum Kur'an'da mubah kılınmıştır (Bakara 2:203). Üç günü tamamlamak ise daha faziletlidir. Teşrik günlerinde her farz namazın ardından tekbir getirmek de vaciptir.

Tavaf-ı Ziyaret ve Sa'y

Tavaf-ı ziyaret, haccın rüknü yani farzıdır. Onsuz hac tamamlanmaz. 10 Zilhicce'den itibaren yapılabilen bu tavaf, Kabe'nin etrafında saat yönünün tersine yedi kez dönmekten oluşur.

Tavafa Hacer-ü'l-Esved'in karşısından başlanır. Her turun başında tekbir getirilir. "Subhanallah, elhamdülillah, Allahu ekber" ile dua edilir; Kur'an okunabilir ya da Hz. Peygamber'in öğrettiği özel tavaf duaları okunur. Özellikle Kabe'nin Hatim tarafında ve Rükn-i Yemani ile Hacer-ü'l-Esved arasında "Rabbena atina fid-dünya hasene..." duası okunması sünnettir.

Tavaf-ı ziyaretten sonra Safa ile Merve arasında sa'y yapılır. Hac-ı temettü yapanlar Safa'dan başlayarak Merve'de biten yedi tur yürür; her yürüyüşte Hz. Hacer'in (ra) oğluna su arayışı hatırlanır. Sa'y esnasında özel bir dua yoktur; her türlü zikir, dua ve Kur'an okunabilir.

Veda Tavafı (Tavaf-ı Sader)

Mekke'den ayrılmadan önce veda tavafı yapılması gerekir. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

"Hiçbir kimse Beyt'i veda etmeden ayrılmasın; ancak hayızlı kadınlar muaf tutulmuştur." (Sahih-i Buhari 1755, Müslim 1328)

Veda Tavafı tamamlandıktan sonra hacı, Kabe'ye yüzünü dönerek dua eder ve Mekke'den ayrılır. Mustehab olan son bakışı Kabe'ye yöneltmek ve sırtını dönmeden ağır ağır uzaklaşmaktır. Bu ayrılık, İslam dünyasının dört bir yanından gelen kalplerin en yoğun duygularını taşıdığı andır.

el-Haccü'l-Mebrur: Makbul Haccın Mükafatı

Hz. Peygamber makbul haccın karşılığını şöyle müjdelemiştir:

"el-Haccü'l-mebrürun karşılığı yalnızca cennettir." (Sahih-i Buhari 1773)

Aynı hadiste Hz. Peygamber; haccın günahları sildiğini, tıpkı annesinden yeni doğan bir bebek gibi hacdan dönen kişinin arınacağını da bildirmiştir. Başka bir hadiste şöyle buyurmuştur:

"Kim Allah için hac yapar da kötü söz söylemez ve günah işlemezse annesinin onu doğurduğu gün gibi günahsız döner." (Sahih-i Buhari 1521)

Mebrur hac için olmazsa olmazlar şunlardır: Allah rızası için ihlas, haramlardan kaçınmak, insanlarla güzel geçinmek ve ibadetleri sünnetine uygun yapmak. Alimler, hacdan dönen kişinin hayatında olumlu bir değişim görülmesini, haccın makbul olduğunun işaretlerinden saymıştır. Hac dönüşünde komşuları ziyaret etmek, hacı çorbasını ikram etmek ve hayırlı amellere devam etmek sünnettir.

Hz. Peygamber bir başka hadisinde de hacla umreyi birbirine bağlamanın faziletini şöyle açıklamıştır:

"Hac ile umreyi art arda yapın; zira bunlar tıpkı körük demirden ve altından kiri giderdiği gibi fakr ile günahları giderir." (Tirmizi 810, Nesai 2631)

Sıkça Sorulanlar

Hac kaç günde tamamlanır?

Haccın farz ve vacip fiilleri 8 Zilhicce'den 13 Zilhicce'ye kadar beş ila altı günde tamamlanır. Bu süre Mina'da geceleme, Arafat'ta vakfe, Müzdelife'de geceleme, cemre taşlama, kurban, tıraş ve tavafı kapsar.

Haccın temeli hangi ameldir?

Hz. Peygamber "Hac Arafat'tır" buyurmuştur (Ebu Davud 1949). 9 Zilhicce günü öğleden güneş batımına kadar Arafat ovasında bulunmak haccın en temel rüknüdür. Bu vakfeyi kaçıran kişinin haccı geçersiz sayılır.

el-Haccü'l-Mebrur ne demektir?

Allah rızası için ihlas, farz ve vaciplerin eksiksiz yerine getirilmesi ve haramlardan kaçınarak gerçekleştirilen hacdır. Hz. Peygamber bunun ödülünün yalnızca cennet olduğunu müjdelemiştir (Buhari 1773).

İhrama girerken ne yapılır?

Gusül alınır, ihram örtüleri giyilir, iki rekat ihram namazı kılınır, ardından niyet edilerek telbiye okunur. İhramda dikiş, koku, saç-tırnak kesimi, avlanma ve cinsel ilişki yasaktır.

Hac ile umre arasındaki fark nedir?

Hac belirli Zilhicce günlerinde yapılan farzdır; Arafat vakfesi, Müzdelife'de geceleme, cemre taşlama ve kurban gibi kendine özgü rükunleri vardır. Umre ise yılın her döneminde yapılabilen sünnettir; yalnızca ihram, tavaf, sa'y ve tıraştan oluşur.